Iniciarte

Miguel Anxo e a Capela Sixtina

2012-01-27T10:23:00.000+01:00

Como complemento á obra de Miguel Anxo, mirade este vídeo premiado desde o punto de vista médico. Para nós non deixa de ser un pequeno divertimento (grazas Susana)

O xardín das delicias e Carl Orff

2012-01-26T07:00:00.000+01:00

Xa vos teño presentado en varios formatos esta alucinante táboa de O Bosco: poderedes atopalos na etiqueta Pintura flamenga (hai outro vídeo fantástico). Hoxe vola poño nun vídeo cunha música tamén alucinante. A gozar.

Igrexa de san Bartolomé (Logroño): portada gótica

2012-01-23T07:30:00.000+01:00

Recentemente andive de visita por Logroño (magnífica rúa de viños...) e achegueime ata a igrexa de san Bartolmé. O texto que vos presento a continuación procede de Aldea global, onde, tamén, hai magníficas fotos do templo.

"Igrexa construída aprincipios do século XIII, encostada á muralla medieval. De feito, a súacabeceira e torre campanario formaban parte dos elementos defensivos da cidade.Logroño era un enclave importante no Camiño de Santiago, feito que propiciou aconstrución de grandes templos, como o de San Bartolomé.

Inicialmente foi concibido con tres naves acabadas en tres ábsidas. A central éde planta semicircular, mentres que os laterais son planos. Todos eles quedaronocultos desde o exterior por construcións posteriores.

Pero sen dúbida, o elemento máis interesante do templo é o seu portada.Construída nun corpo encostado ao muro oeste, foi realizada a finais do séculoXIII. A súa distribución ten unha clara influencia francesa, seguramente grazasao Camiño de Santiago. Mantén moitas similitudes con San Esteban de Bourges.

Desgraciadamente o seu estado de erosión é considerable e mutiláronse numerosasimaxes. As arquivoltas descansan en xambas ricamente decoradas, divididas endous niveis. No piso superior representáronse varias escenas da vida SanBartolomeu.

Se empezamos a descrición pola xamba da esquerda podemos ver o martirio de SanBartolomé, que ocupa dous espazos. Di a tradición, que o santo foi desollado enAlbanópolis, en Armenia menor. O santo converteu ao cristianismo ao rei PolemónIII. O irmán deste, Astiages, foi quen lle mandou executar e aparecerepresentado á esquerda do martirio. Cinco verdugos son os encargados deexecutar a pena. Agachados atopamos un home e unha muller, vestidos ao estiloda nobreza do século XIII. No seguinte espazo vemos a San Bartolomé xadesollado e levando sobre os ombreiros a súa propia pel. Completa o conxunto ungrupo de figuras, das cales só a primeira representouse de corpo enteiro. Nonse coñece o seu significado, aínda que algúns estudiosos afirman que se trata doscortesáns de Astiages.

Na xamba dereita represéntase o achado das reliquias e o traslado á cidade deDallas, en Mesopotamia , no ano 503 por orde do emperador Anastasio.

Os espazos situados na fachada oeste son os que máis sufriron a erosión,impedindo en moitos casos a identificación das figuras. No lado esquerdorepreséntase a Xesús atado á columna.

No lado dereito vemos a Xesús, que se aparece ás Tres Marías. O resto de imaxesque sobreviviron ao paso do tempo, non se puideron identificar, peroprobablemente correspondan a outras escenas da Paixón de Cristo.

O nivel inferior de arcos son de trilobulados, que non aloxaban imaxes, se nonque teñen o fondo decorado con flores de catro follas.

Os seus capiteis estándecorados con varias escenas. O capitel que hai xunto á porta, no lado dereito,representa a expulsión de Adán e Eva do Paraíso. A continuación vemos unhafigura espida, que representa unha alma, subida ao Ceo por dous anxos. No terceirocapitel represéntanse dous xinetes que cabalgan leóns. Tamén podemos ver uncapitel con aves enfrontadas e dous capiteis con figuras humanas, que a erosiónnon permite identificar.

No lado esquerdo oscapiteis están moito máis erosionados, o que dificulta a súa identificación.Pódense ver diferentes monstros como dragóns, arpías, billas, leóns e figurashumanas.

No espazo que queda entre os arcos e o nivel superior, enchéronse condiferentes imaxes esculpidas, onde se pode ver un amplo abano da iconografíarománica con monstros, sirenas, arpías, billas e figuras humanas. Crese quepoderían ser elementos reaproveitados da antiga portalada.

No lateral esquerdo da porta atopamos un Descendimiento da Cruz, bastanteerosionado.

No tímpanorepreséntase o Xuízo Final. Cristo xuíz preside o conxunto. Acompáñanlle María,san Xoan, que interceden polos pecadores, e catro anxos, que levan a cruz, unhacoroa, unha lanza e unha columna. No nivel inferior atopamos o apostolado.

Botamos de menos os condenados e os escolleitos. Hai varias teorías ao redor depor que non se representaron. Seguramente se querían representar nasarquivoltas, tal e como sucede na catedral de Tudela, pero a falta de orzamentoou a présa por acabar as obras, provocou que as arquivoltas fosen lisas e nonesculpidas. Só as dous interiores están decoradas con anxos e flores.

No vértice interior das primeiras arquivoltas atopamos dous anxos, que sosteñenunha coroa.

No século XVI modificouse a portalada, separando o tímpano das arquivoltas e situándoomáis abaixo, para poder abrir unha fiestra. Crese que baixo o dintel había unparteluz cunha imaxe de San Bartolomé, que ao modificar a portalada eliminouse.Só se conservou o dosel, que se colocou baixo os anxos. Esta hipótese parecepouco fundamentada, porque non parece lóxico prescindir dunha escultura dopatrón do templo. En caso de ser suprimido no parteluz, é lóxico pensar que sebuscaría unha nova localización para a imaxe. Por outra banda, o dosel encaixaperfectamente sobre a imaxe de Cristo do tímpano, que recordemos estaba xustodebaixo. Aínda que non atopamos un dosel neste espazo en ningún templocoetáneo, parece máis lóxico pensar que foi concibido para esta localización enon que foi recolocado.

No século XVI tamén se remodelou a torre de campanario, aumentando a súa alturacon dous pisos de estilo mudéxar. A súa localización, xunto á muralla fixo quedesenvolvese tarefas relixiosas e defensivas. Recentemente foi restaurada, poristo ten este aspecto de excesivamente novo".

FOTOS: Iniciarte.

A Porta do Sarmental da catedral de Burgos

2012-01-18T07:30:00.000+01:00

Dentro da escultura gótica española é de salientar a porta sur da catedral de Burgos, coñecida como a do Sarmental. Desde a Praza de san Fernando, accedese á porta meridional tras salvar unha gran escalinata. Foi levantada entre os anos 1230 e 1240.Está dedicada ao tema arcaizante de Cristo en Maxestade, aínda que empregando unha plástica innovadora.

A decoración escultórica concéntrase no tímpano, nas archivoltas, no mainel e nas xambas.Son varias as teorías sobre a autoría e as influencias que deixan ver estas esculturas.

Parece ser que se poden distinguir ata tres autores diferentes: o máis salientable (Mestre do Sarmental) faría o tímpano coa Maiestas e o Tetramorfos (influenciado polo mestre do Bo Deus de Amiens), un segundo faría o lintel (influenciado polo autor da fachada norte da catedral de Reims) e un terceiro traballaría nas archivoltas. O traballo das xambas sería algo posterior.

O elemento sobranceiro desta porta é o tímpano, delimitado dentro do muro por unha moldura con decoración vexetal e tres archivoltas, onde se representa, dun xeito arcaizante, a Cristo sedente en maxestade (Pantocrátor) amosando o Libro da nova lei que apoia nun xeonllo. Ao seu carón figuran os catro evanxelistas cunha dupla representación xa que, figuran como tales e, ademais, polo tetramorfos. Deste xeito temos á esquerda e dereita o anxo e animais símbolos dos evanxelistas: san Marcos ao carón do león e san Lucas co touro que semellan escribir o novo testamento. Mentres que san Xoán sobre a aguia e san Mateo atópase sobre o anxo. Estes dous últimos evanxelistas está ubicados sobre un nivel superior. Os catro evanxelistas están sentados e escribindo sobre atrís.

O tímpano está dividido en dúas partes por un saínte ondulado, como se fora unha onda do mar como símbolo da bóveda celeste que cobilla a Xesús.Se conceptualmente a obra é arcaizante, tamén o é o emprego da perspectiva xerárquica, posto que os catro evanxelistas son dun tamaño moito menor que o personaxe central.

O tímpano vai protexido por tres archivoltas. Na primeira apreciamos unha ringleira de anxos e serafíns que adoran a Xesús. Nas outras dúas van situados os vintecatro anciáns do Apocalipse con instrumentos musicais (sóanos de algo esta iconografía?), varios coros de anxos e unha alegoría das artes. Parece ser que este grupo sería tallado por artesáns locais dirixidos por Mestres franceses. Todas estas esculturas aséntanse sobre unha peaña.

A porta está dividida por un mainel cun bispo representado. Parece ser que non sería a primeira escultura nese lugar tan sobranceiro. Trátase do bispo Mauricio, comitente da obra, con mitra estrelada e unha placa decorada con pedras. Sobre el doselete que o protexe atópase o Año Místico (outro elemento iconográfico extraído do Apocalipse).

Nas xambas laterais están representadas seis figuras, de cronoloxía posterior ao resto da porta, sendo identificables Aarón, Moisés, sa Paulo e san Pedro.

Ademais deste conxunto escultórico tamén podemos deter a nosa atención na súa parte superior. A finais do século XIII foron levantados os poderosos contrafortes que rematan en pináculos. Os dous corpos superiores, reproducindo a estrutura da fachada occidental, teñen un gran rosetón y unha galería aberta con tres arcos cuns intradorsos calados con tripla cuadrifolia e que se asentan sobre maineis ao tempo que se pode contemplar un conxunto escultórico interpretado como a Diviña Liturxia, onde Cristo administra a Eucarística, rodeado por unha ducia de anxos ceriferarios e turiferarios (premio para quen me diga o significados destas dúas últimas palabras)

Xa quedou anotado que a concepción iconográfica é un tanto arcaizante, máis mirando cara ao pasado (escultura románica) que ao futuro (escultura gótica). Non obstante podemos apreciar elementos dunha tendencia naturalista que se separan da abstracción románica. Ben é certo que o Cristo é aínda conceptualmente románico pero tamén o é que cada figura está humanizada (xestos, movemento, actividade) e que o conxunto do programa iconográfico ten unha fonda inspiración no novo concepto espiritual procedente da Francia gótica: un Cristo novo, mozo, máis próximo ao fiel; un Cristo conciliador, máis comunicativo e accesible. Os restantes personaxes van representados cun gran naturalismo, con corpos proporcionados, cun claro senso narrativo e estético e cunha individualización.

Fotos: INICIARTE.

A lonxa de Palma de Mallorca

2012-01-16T07:30:00.000+01:00

A lonxa de Palma de Mallorca é un dos edificios máis sobranceiros da capital balear. É o meu favorito. Constitúe a culminación das obras civís góticas na illa ao tempo que se anuncia o renacemento arquitectónico. Foi edificada entre os anos 1429 e 1452 debido á grande actividade portuaria e foi destinada á bolsa e lugar de xuntanza dos mercadores.

O responsable desta obra no seu conxunto (deseño e construción) foi Guillem Sagrera, quen con anterioridade xa demostrara a súa mestría no portal do Miradoiro da Catedral, na súa capela de san Guillerme e na igrexa de san Xoán de Perpiñán. Tras rematar as obras nesta Lonxa, marchou a Nápoles onde exerceu o seu oficio na reconstrución do Castell Nuovo e na súa Gran Sala, ambas obras de marcado carácter renacentista.

Conta con dúas fachadas destacadas, a principal, cun anxo (patrón dos mercadores) no tímpano sobre un mainel e a de poñente que ten unha Virxe cun anxo que a coroa. En cada fachada lateral ábrense dúas grandes xanelas que amosan o característico deseño de Sagrera e os seus discípulos. Outro elemento característico deste arquitecto serán as catro esquinas con catro torreóns semioctogonais. Cun menor tamaño as torres repítense, dividindo as fachadas de acceso en tres lenzos e en catro as laterais, coincidindo coa distribución das columnas do interior.

Toda a cuberta exterior conta cunha galería de xanelas conopiais rematada cunha crestería de almeas. O deseño desta galería tivo moito éxito xa que foi reiteradamente copiada nos porches das grandes casas da cidade.

No interior, a planta da construción é rectangular, con tres naves da mesma altura. Seis columnas helicoidais, sen basa nin capitel, dividen o espazo. Este deseño das columnas foi logo imitado na Lonxa de Valencia ou no Castel Novo de Nápoles, onde, como xa quedou dito, traballou o mestre Sagrera. As estrías helicoidais que conformas as columnas, despréganse pola cuberta formando os nervios das bóvedas ata incrustarse directamente nos muros. A disposición das columnas en catro tramos transversais maniféstase, tamén, nas fachadas laterais en catro lenzos que se coroan con pequenos torreóns octogonais.

En cada curruncho achaflanado do interior hai unha pequena porta cun arco conopial, decorado cada imaxe dun evanxelista. Da porta do sur-oeste sube unha escaleira de caracol ata a terraza.

No centro da bóveda figuran os escudos da Cora de Aragón e o da cidade de Mallorca nos laterais. Están policromados con ouro.

Na actualidade é unha sala de exposicións, tal e como se pode comprobar nas fotos. Unha zona axardiñada separa este edificio co antigo Consolat de Mar (sede do Govern de les Illes Balears).

Fotos: INICIARTE

Sen comentarios XXXII: catedral de Mallorca

2012-01-14T10:27:00.000+01:00

Na relación de fotografías publicadas sobre a catedral de Mallorca ía esta pequena xoia da falta de respecto ao patrimonio. Non me diredes que non é digna de figurar nesta sección de INICIARTE que hai anos titulamos "Sen comenatrios".

Catedral de Palma de Mallorca

2012-01-12T07:30:00.000+01:00

Tras a conquista de Mallorca polo rei Jaume I en 1229, decidiuse tomar posesión relixiosamente da illa facendo un gran templo sobre o solar que ocupaba a mesquita de Medina Maiurca. Parece ser, segundo conta a lenda, que o rei prometeu construíla se saía con vida dunha forte treboada no mar cando se dirixía á conquista da illa. A nova catedral sería consagrada no 1269. No século seguinte, Jaume II decidiu facer alí a súa capela funeraria tras o presbiterio.

A planta é basilical sen brazos, con tres naves e co testeiro plano. A nave central é máis ancha e alta cas laterais por iso mesmo non podemos falar dunha “planta salón” aínda que da a sensación de sela. Carece de xirola e de cruceiro. Ás naves laterais ábrense numerosas capelas. Todas as cubertas son de crucería sinxela.

Ten 121 metros de longo e 55 de ancho. Sobre a persoa responsable do seu deseño non hai certeza mais se se coñecen os nomes de moitos mestres de obras responsables dos traballos arquitectónicos e escultóricos. A súa altura é de 44 metros o que permite ten un gran claristorio pero as súas xanelas son moi estreitas como xeito de contrarrestar a fortaleza do sol. Dita altura obrigou a colocar moitos contrafortes e unha dupla arcada de arcobotantes, elemento non moi frecuente nas igrexas levantinas aragonesas.

A sensación que transmite o seu interior é de serenidade debido ao amplo e austero espazo edificado. A iluminación procede das xanelas dos muros da nave central e do rosetón da cabeceira. A cuberta apoiase sobre piares poligonais sen columniñas pegadas e case sen decoración.

Pero sen dúbida a visión característica, e que da valor de seu a este edificio, é o seu exterior. Semellando case unha nave fondeada na baía, os seus poderosos arcobotantes, definen a poderosa personalidade deste templo. Entre os grandes contrafortes, aparecen colocados outros menores na parte inferior como estruturas verticais que confiren á catedral unha grande solidez. Non me parece, no exterior, un edifico tan esvelto coma outros góticos. Ten unha serie de molduras horizontais que dividen os muros en distintos niveis que rachan a pretendida sensación de altura dos contrafortes.

Curiosamente, a porta principal non se atopa no lado occidental senón no sur, é o chamadado Portal do Mirador xa que está orientado á fermosa baía. Represéntase a “Derradeira cea”. Parece ser que este tema foi escollido para evitar calquera relación co Antigo Testamento xa que na illa había unha gran presenza de xudeus e deste xeito se lles faría visible a transformación do pan e do viño. Foi realizado en 1601 e pertence ao Renacemento serodio. No lado norte, fachada da Almoina, atópase un gran exemplo da escultura gótica, é o anxo de Guillem Sagrera, o autor da Lonxa da cidade. A que sería a fachada principal é de 1885 e, xa que logo, correspóndese ao neogótico.

Como ben nos informa a Wikipedia: “A principios do século XX, o arquitecto Antoni Gaudí dirixiu unha serie de traballos destinados a recuperar parte do espazo orixinal. Os principais cambios producidos foron: a eliminación do coro situado no centro da nave, que foi dividido en dúas e trasladado aos laterais, colocándoo sobre senllos grupos de columnas; a elaboración dun baldaquino para o altar maior (proxecto inacabado, xa que o existente é unha maqueta do definitivo que debería haberse realizado en metal); a creación dun novo púlpito (situado á esquerda do altar maior) e a introdución de diferentes elementos ornamentais de deseño modernista (o peche do altar maior e as chamadas "tobilleras" ou candelabros colocados nos alicerces que sosteñen a nave central). As obras dirixiunas Joan Rubió, axudante de Gaudí, intervindo tamén Josep Maria Jujol, o escultor Vicenç Vilarrubias e os pintores Joaquín Torres García, Iu Pascual e Jaume Llongueras”.

Foi declarada Monumento Histórico Artístico en 1931 e como data curiosos podemos lembrar que conta co rosetón gótico máis grande de Europa xa que conta cun diámetro de 13,8 metros e duns 100 metros cadrados. Ademais está situado na fachada occidental e non na cabeceira como era tradicional. Ten unha estrela de David inscrita nel. Tamén podemos subliñar que esta catedral conta cunha das naves centrais de maior altura de entre as catedrais góticas europeas. En conxunto son un 6.000 metros cadrados edificados. Deixaremos para máis adiante a intervención de Miquel Barceló.

Como boa obra gótica, son de salientar a beleza das súas gárgolas:

Na páxina web da catedral hai moita información así como a posibilidade de realizar visitas virtuais.

Os debuxos proceden da Wikipedia e as fotografías de INICIARTE.

Notre Dame de París

2012-01-09T07:30:00.000+01:00

Comoben saberedes, a catedral de París, Notre Dame, está situada na illa da Cité,rodeada polo Sena. Habitualmente dícese que foi levantada por orde do bispoMauricio de Sully a partires do 1163, sendo consagrada no 1182, a pesares docal as obras continuaron todo o século XIII. Nas súas orixes foi financiada porLuís VII. Sería o arquitecto Jean de Chilles quen deseñaría a fachada norte dotransepto e en 1258 iniciou a do sur, sendo rematada por Pierre de Montreuil.

Asúa planta é das denominadas de salón xa que non sobresaen as naves do cruceiroda planta mais non é moi correcto denominala así porque hai diferencias naanchura e altura entre as naves. A edificación principiou pola cabeceira dedupla xirola que ten por centro o presbiterio e prolóngase, a partires duntrazado radial, ata os contrafortes exteriores dividindo os espazostrapezoidais mediante columnas en tramos triangulares que se cobren con bóvedasindependentes. Á xirola ábrense capelas radiais.

Apartires do 1185, fanse as cinco naves, a cuberta central con bóvedassexpartitas sobre columnas cilíndricas e unha ampla tribuna que conforma untriforio formado por dous arcos e un óculo entre eles dentro doutro arco maior.Sobre a tribuna aséntase o claristorio O desenvolvemento interior en alturaartéllase en torno a tres andares. A salientar o emprego dos arcos apuntadosbastante abertos no conxunto da edificación.

Noséculo XIII colócanse os arcobotantes exteriores para poder abrir, deste xeito,o corpo de xanelas.

Afachada organízase seguindo o modelo normando con forma de H, con torrescadradas rematadas con terrazas e unha galaría que unifica as tres rúas e unrosetón de estrutura radial. Amósase un dominio do deseño ao atopar oequilibrio entre as liñas horizontais e as verticais. Noutros templos góticosposteriores predominarán os elementos verticais. No exterior podemos apreciar aestrutura interna. Igualmente é moi salientable o conxunto formado polosarcobotantes e os contrafortes que permiten contrarrestar os empurres daedificación.

Adecoración escultórica da fachada é moi rica, adaptándose ao marcoarquitectónico. Sobre o parteluz aséntase o lintel, dividido en tres partes.Tamén as archivoltas están completamente esculpidas. Sobre este primeiro andarxurde un friso coas estatuas dos reis de Xudea. Durante a Revolución Francesapensouse que estas figuran representaban aos reis de Francia polo que forandecapitadas e a Virxe María foi sustituída pola Liberdade, como guía do pobo. As que contemplamos na actualidade son unas réplicas elaboradaspolo inefable Viollet le Duc. Sobre o friso vemos un pequeno rosetón, se ocomparamos coas medidas dos das fachadas norte ou sur. Por certo que no rosetóndo lado norte a vidrieras narran esceas do Antigo Testamento e no sur do Novo,algo moi semellante á catedral de León. Dúas torres de sección cadrada rematana fachada, cos catro lados abertos, a xeito de campaniles, sendo moi famosas assúas gárgolas.

Foineste templo onde Napoleón corouse a sei mesmo en 1804. A partir de 1844iniciouse a súa restauración seguindo as indicacións de Viollet le Duc eLassus. Os traballos duraron dúas ducias de anos. A destacar a gran agullaengadida neste século XIX.

As fotos foron realizadas por Mademoiselle SanDRillana para INICIARTE. E como hai que seren agradecidos, para ela vai esta entrada. Non debedes de deixar de visitar a páxina web oficial porque ofrece moita información e visitas virtuais ao templo.

Fóisenos Isaac

2012-01-05T14:04:00.002+01:00

Vén de morrer Isaac DíazPardo. Dicir Isaac é dicir Galicia. A súa vida foi todo un exemplo de “facerGalicia”. Persoalmente, ademais de admiración, téñolle gratitude, pois na súaeditorial tivo a ben publicarme algo. Hoxe estamos de loito. Todo o ano de loito.

Feliz aninovo 2012

2011-12-30T07:30:00.000+01:00

Cos mellores desexos:

Para todos e todas os docentes

2011-12-24T18:14:00.000+01:00

Coñecido grazas a Paco Hidalgo:

Igrexa de Santiago da Pobra do Dean (Pobra do Caramiñal, A Coruña)

2011-12-20T07:30:00.000+01:00

No casco histórico da Pobra do Caramiñal (A Coruña) e preto dos pazos do Couto e Aguiar, atópase esta fermosa representación do chamado “gótico mariñeiro”, estilo que INICIARTE xa estivo presente a través da Colexiata de santa María de Muros. Trátase dun templo xacobeo, iniciado no século XIV e coas últimas obras salientable no XIX, polo que ademais do gótico, podemos contemplar elementos renacentistas, platerescos, barrocos ou neoclásicos (capela da Soedade).

A fachada principal é simétrica con porta rectangular, tres fornelas e dúas xanelas. No centro, e sobre unha imaxe de Santiago peregrín, álzase o cadrado campanario de dous corpos superpostos con catro machóns e cúpula. Nos extremos da cuberta podemos apreciar dúas representacións de músicos (guitarra e frauta). Tamén no exterior é salientable a ábsida poligonal con contrafortes e unha representación do apóstolo. Os muros son de perpiaños graníticos e hai cuberta de tella a dúas augas, agás na cabeceira que de seis.

Un dos elementos máis chamativos do seu exterior é o elefante guerreiro que a xeito de falsa gárgola marca a ubicación da Capela de Alba. No blog de Manuel Gago podedes ler algunha información complementaria sobre este curioso apéndice escultórico.

No interior podemos apreciar unha edificación dunha soa nave, de planta rectangular, dividida en cinco tramos con arcos faixóns que soportan unha bóveda de canón rebaixada. A ábsida é poligonal con bóveda apuntada e nervada, sete capelas capelas laterais, sancristía e baptisterio. É de salientar a riqueza artística do seu interior como a capela do Sacro (1605), a capela da Virxe da Concepción con retablo barroco (1749) ou a capela de Xesús Nazareno (1806). Pero o elemento que máis me ten chamado a atención é a fantástica capela de Alba (1572) en estilo renacentista-prateresco. Fixádevos ben nas fotos, por favor.

Nesta parroquia celébranse todos os terceiros domingos de setembro a procesión das mortaxas ou do Nazareno, á que a famosa fotógrafa Cristina García Rodero ten adicado moitos traballos.

As 50 mellores imaxes do 2011

2011-12-17T13:07:00.002+01:00

A axencia de novas AP vén de seleccionar as súas mellores imaxes do ano 2011. Desgraciadamente case todas teñen unha compoñente negativa: fames, guerras, desastres climatolóxicos. Son poucas as que trasmiten valores positivos. Estaremos facendo algo mal? Fíxádevos na última.

Santuario da Virxe do Camiño (Muros, A Coruña)

2011-12-14T07:30:00.000+01:00

Son varias as entradas realizadas en INICIARTE sobre a vila mariñeira de Muros: Colexiata de Santa María, Hórreos, ou de “atentados” ao patrimonio como o Pub The Theater, hórreos de Louro, ou o desaguadoiro da Praza das Peixería. Hoxe toca lembrar esta pequena e fermosa igrexa recentemente adecentada e que supón unha parada obrigada a calquera visitante desta vila declara Conxunto Histórico Artístico. A información procede do libro citado na bibliografía, agasallo de Raúl, o amigo atleta, tamén coñecido como O Comensal Austero, a quen vai dedicado este post.

Situada na entrada da vila pola estrada de Noia e ao carón do mar, este pequeno templo foi iniciado no século XV tras a finalización das obra da Colexiata muradá. Probablemente fora mandada levantar polo bispo Lope de Mendoza na súa visita, realizada para a consagración da Colexiata, a Muros en 1445, sobre unha pequena igrexa románica. Mesmo cabe pensar que moitos canteiros que traballaran na parroquial recén rematada tamén o fixeran neste novo templo posto que as gravuras de canteiros coinciden varios casos. Igualmente débese salientar que a estrutura do Santuario é coincidente coa da Colexiata.

O templo, coa lóxica orientación leste-oeste, é planta rectangular, dunha soa nave dividida en catro tramos con tres arcos apontados, apoiados sobre piastras e columnas adosadas aos muros. Carece de capelas laterais. A capela maior, de menor altura que a única nave, é de estrutura cadrada cuberta con bóveda de aresta. O altar, de 1660 e custeado por dous fregueses da vila, é de madeira policromada tendo no centro unha figura da Virxe en tránsito de alabastro policromado. Moi característico do interior do templo son os numerosos exvotos marianos e mariñeiros.

No interior do templo destacan, tamén, dous pequenos altares, o da dereita é barroco con columnas salomónicas e coa imaxe da Virxe do Camiño, e o da esquerda, tamén co mesmo tipo de columnas, conta coa Virxe Dolorosa e un Cristo crucificado, con cruz recortada. O edificio conta cuberta interior de madeira a dúas augas; ten coro elevado sobre a entrada. Hai unha pía bautismal de mármore italiano depositada no templo como exvoto en 1557.

Curiosamente, o templo ten engadido outra edificación na súa fachada occidental, trátase dun antigo hospital de leprosos ou lazareto.

Un dos elementos máis chamativos da igrexa son os seus canzorros. Fronte á antiga Colexiata ou á capela do espírito Santo, estes elementos arquitectónicos son moi variados e contan, persoalmente, cun elevado interese. En conxunto, son máis de dúas ducias de pequenas obras escultóricas. A súa tipoloxía moi variada: corpos humanos, rostros, animais (incluídos os fantásticos), vexetais, xeométricos… Así podemos atopar: caras, caras barbadas, rostros deformados, cranios, escenas eróticas (nádegas…) pombas, dragóns entrelazados. Xa saberedes que son moitas as interpretacións destas obras pero a que máis me convence é aquela que afirma que son unha pequena representación do mundo terreal e dos seus símbolos, amosando tanto o ben como mal polo que o fiel debe entrar no templo para atopar a protección divina.

Bibliografía:Manuel Lago Álvarez. Santuario de la Virgen del Camino (Muros). Arte y tradición en el camino. 2010.

Arquitectura cisterciense: a austeridade

2011-12-09T07:30:00.000+01:00

O abade Bernardo de Claraval concibía as igrexas, nas que sedebía honrar a Deus, afastadas de calquera exceso ornamental. Propuxo por isoun tipo de edifico caracterizado por unha austeridade construtiva absoluta;chegou, incluso, a prescindir dos capiteis esculpidos que abundaban nosedificios románicos. Segundo a súa opinión, estes capiteis podían distraer osmonxes no seu retiro.

“Nas igrexas cólganse máis ben rodas que coroas, cargadas deperlas, rodeadas de lámpadas. A xeito de candelabros, vense verdadeiras árboresde bronce labradas con admirable arte e que non sorprenden menos que aspedrarías dos cirios que sosteñen. Oh, vaidade de vaidades, pero máis loucuraaínda que vaidade! A igrexa resplandece por todas partes, pero os pobres vivenna indulxencia; esas pedras están cubertas de douraduras mentres os seus fillosestán faltos de vestidos; os aleccionados encontra na igrexa o medio desatisfacer a súa curiosidade, pero os pobres non encontran nela nada con quesustentar a súa miseria”.

Crítica de san Bernardo á ostentación do gótico. Incluído enG. DUBY. San Bernardo y el arte cisterciense.

Tal austeridade foi defendida tamén polos seus seguidores,que plasmaron estas ideas en escritos como o seguinte:

“Por que esas grúas e esas lebres, eses gamos e eses cervose esas pegas (…), nos claustros dos monxes? (…) todo iso non está conforme coapobreza monástica, e non serve máis que para satisfacer os ollos dos curiosos(…) Se algún, preferindo a pobreza de Xesucristo a todos os praceres dos ollos,quere manterse nos límites do necesario, e se, no canto destes edificios dedimensións vanas e superfluas, escolle pequenas construcións dos relixiosospobres; se, cando entra nun oratorio feito de pedras ásperas, non encontra alínin esculturas, nin pintura (…), nin secuencias da Sagrada Escritura; se oresplandor das luces, co esplendor dos metais que están feitos os obxectos deculto, non o marabilla, e se, moi ao contrario, todo o que ve lle parece pobree se entristece de estar, por así dicilo, afastado do Paraíso e somerxido namonotonía dunha escura prisión, de onde lle vén esa tristura, esa aflición?Pregúntovos. Se aprendeu de Xesús Noso Señor, a ser humilde e doce de corazón(…) continuará, pregúntovos, atándose a esas belezas miserables e exteriores detodo?".

Alfred de Reivalux. Miroir de la Charité.

Xurdiu, deste xeito, un estilo construtivo caracterizadopola austeridade decorativa e ornamental, que se impuxo nos mosteiros queseguían as normas de san Bernardo: os mosteiros cisterciense.

Imaxes: Mosteiro de Armenteira (Meis, Pontevedra)

Rematamos con este vídeo de Asun, visto no magnífico blog Polos Vieiros da arte. Non esquezades ler as outras entradas coa etiqueta "Arquitectura cisterciense".

2011-12-07T17:48:00.001+01:00

Para descansar un pouco... unhas vistas impresionantes:

O Pórtico da Gloria e os seus problemas

2011-12-05T07:30:00.000+01:00

Dentro do Programa Catedral da Fundación Barrié, hoxe quero salientar o relativo ao Pórtico da Gloria, do que xa temos falado en abundancia neste blog.

O Pórtico da Gloria é, xunto coa cámara e o sepulcro do Apóstolo, a peza máis representativa do conxunto catedralicio e unha das máis significativas do Románico en toda Europa. O paso do tempo, os cambios de gusto e os traballos de mantemento e/ou reforma pictórica, a erosión e o desgaste producido polas condicións atmosféricas e polo uso, o efecto da humidade e a contaminación ocasionaron a súa deterioración, que se viu acelerado considerablemente nas últimas décadas.

Agardemos que a nova cuberta serva para algo.

O lintel do Pórtico da Gloria

2011-12-01T07:30:00.000+01:00

Neste vídeo debuxado, o arquitecto Arturo Franco Taboada intenta desvelar o enigma sobre unha misteriosa fractura que aparece no gran lintel que soporta o tímpano do Pórtico da Gloria. O arquitecto teoriza sobre un suceso que, por algunha razón descoñecida, pasouse por alto para todos os investigadores que se interesaron ao longo do tempo, na análise desta xoia do románico tardío. Suxírese neste informe, unha curiosa referencia histórica, que podería axudar á datación da data desta rotura.

A catedral de Santiago en helicóptero

2011-11-29T07:30:00.000+01:00

Pois efectivamente, en helicóptero... de reducidas dimensións e manexado por radio control. Un bo xeito de introducirnos nesta xoia arquitectónica.

NOTA. Pasados uns días da publicación deste vídeo, deixo unha ligazón con Vimeo para que o podades contemplar. Retíroo para que a súa música non entorpeza a lectura doutras entradas.

Grazas Mari Carmen por darme a coñecer esta curiosidade tan fermosa.

Dúas vivendas unifamilares en Perillo (Oleiros, A Coruña)

2011-11-28T07:30:00.000+01:00

Ubicada na avenida Che Guevara, atopamos estainteresante obra da arquitecta Susana Rodríguez. A fachada principal estápechada sobre se mesma posto que a avenida que lle pasa por diante ten un elevadoruído polo gran número de vehículos que percorre a estrada que vai ás praias oleirenses.Ademais, emprega un material metálico que estamos a ver moito nas últimasedificacións unifamiliares de Oleiros.

Pola contra, a vivendaabrénse no outro sentido, cara ao oeste e á ría, potenciando, deste xeito, asfermosas vistas con eses amplos miradoiros.

Esta outra vivendaatópase preto da Praza da Canteira de Perillo, sendo obra de Emilio RodríguezBlanco e na que chama poderosamente a atención o emprego da madeira e da uralita como materiais da fachada.

Proba: Roma e Pre-románica

2011-11-23T07:55:00.001+01:00

Segunda proba do curso:

Augusto de Prima Porta

Santa Sofía de Constantinopla

Analizacada unha das obras empregando o seguinte esquema:

1ª.A Análise do seu contexto histórico-artístico (ata 1 puntos)

1ª. BClasificación, sinalando, se procede, cultura, estilo, movemento; cronoloxía;título e autor (ata 1 punto)

1ª. CXustificación da clasificación e comentario da obra seguindo os enfoquesmetodolóxicos da historia da arte (ata 2 puntos)

Define os seguintes conceptos (ata 2 puntos):

-Escultura exenta.

-Aparello almofado.

-Clave dun arco.

-Xamba.

Sobre o galego

2011-11-22T15:15:00.000+01:00

Dous vídeos interesantísimos. o primeiro vinno na Biblioteca do Chouzo de onde collo, tamén o texto. Aclaro que Cea, xunto con Carral e Osedo, é un dos lugares co mellor pan de Galicia.

Lipdub do CPI Virxe da Saleta sobre unha versión de Sweet Home Alabama de Lynyrd Skynyrd, popularizada por Siniestro Total como Miña Terra Galega. Sobre unha idea de Álvaro Cunqueiro, naceu a letra de A Lingua Sabe a Pan. Contou coa participación de todo o alumnado do CPI e dos músicos Pedro Feijoo e Charly Lincoln que gravaron, misturaron e produciron nos estudios Muu! de Vigo.

O segundo vídeo é de Carlos Blanco. Todo un fenómeno mediático.

A Arte Asturiana: San Xulián dos Prados (Santullano)

2011-11-18T07:30:00.000+01:00

Esta igrexa é a de maiortamaño das conservadas do século IX. Foi levantada no reinado de Afonso II,sendo adicada aos mártires san Xulián e santa Basilisa, coñecidos pola súacastidade. Está situada en Oviedo, capital do reino astur.

É de planta basilical contres naves e transepto perpendicular ao que se abren as tres capelas absidais,así como dúas cámaras nos laterais. Inicialmente estes pequenos recintos forona dobre altura. Do triplo pórtico orixinal, as restauracións feitas a principiodo século XX só respetaron o tramo central. As capelas da ábsida no seguen oeixo nin o tamaño das naves. Só a central é cadrada posto que as laterais sonrectangulares. As tres están cubertas con bóvedas. A fábrica é de tan escasacalidade que cómpre poñer reforzo de perpiaños nas esquiñas e nos pequenoscontrafortes exteriores.

O cruceiro é moi aparatoso,estando separado das naves por un muro ao que se abren arcos laterais de mediopunto e dous pequenos ocos máis no tramo central. Conséguese, deste xeito, unhainterrupción total da continuidade entre as naves e as capelas. Agás estasúltimas, todo o templo cóbrese con cerchas de madeira orixinalmente talladas oudecoradas, apoiadas sobre os muros que, curiosamente, hoxe son un metro máisbaixos cos orixinais.

No exterior, destaca acabeceira que eleva o seu tamaño cunha pequena estancia pechada, sobre a capelacentral que se comunica co exterior por un triplo arquiño aberto no testeirocon dúas columniñas. As restantes xanelas foron construídas con lintel e arcocego de ladrillo que se cubrían con celosías cerámicas das que só se conservanalgún restos.

Fronte á pobreza materialexterior, o interior caracterízase pola riqueza das súas pintura murais, xa queos amplos espazo estucados están decorados con frescos de motivos clásicosromanos, froito intencionado dun pequeno renacemento artístico. Esta fermosaigrexa foi declarada Monumento Nacional no 1917.

Desde esta ligazón poderedesacceder a unha reconstrución virtual do edificio.

García Manzanares, José Luis (1985). Elprerrománico del noroeste. Pontedeume, López Torre.
Fotos: INICIARTE

Arte Asturiana: Santa María do Naranco (e II)

2011-11-16T07:30:00.000+01:00

Os miradoiros, que rematan aplanta principal polo leste e o oeste, constitúen outro eco da romanidade, conidéntica función á das antesalas anexas aos espazos representativos dospalacios romanos. Reproducen un esquema tripartito de pórtico trunfal,constituído por tres arcos de medio punto, con doelas acanaladas decaracterística clave en forma de "tau", sobre columnas exentas nocentro, e semicolumnas nos laterais, rematadas por capiteis corintios, copiaslocais altomedievales de capiteis corintios clásicos, que constitúen o cume daescultura altomedieval hispánica. No interior vólvese atopar a arquería cegaperimetral, cos mesmos apoios en piastras sogueadas, talladas imitando unfeixe de catro columnas, rematado polos xa mencionados capiteis facetados, cun totalde seis medallóns pendentes de bandas, de idéntico formato aos da sala central.

Aoexterior, sobre a arquería trunfal, disponse, a modo de ático, outra arqueríatripartita, sostida por columnas e semicolumnas dobres, de fuste sogueado ecapitel corintio de follas nervadas; a súa función é decorativa, xa que dan luzao mesmo ámbito do miradoiro. Nas enxoitas dos arcos das fachadas leste e oesteaparecen de novo os medallóns pendentes de longas bandas, que ascenden ata obeirado do tellado. Cabe dicir que, na fachada oeste apréciase a única agrupacióntemática de medallóns aos que se podería outorgar un sentido simbólico, aorepresentarse dúas parellas de galos afrontados. O chan de ambos os miradoirosfoi de madeira, correspondéndose co teito das habitacións laterais da plantabaixa. O seu teito é de bóveda de canón articulada por faixóns, seguindoidéntico esquema, e sendo continuación, da bóveda da sala central. Osmiradoiros estiveron provistos de antepeitos.

O edificio altomedieval atopábase revogado completamente, tanto ao interiorcomo ao exterior, onde se atoparon pegadas de revogo de estuco nun ton amarelosiena (terra siena), con detalles de policromía, en vermello siena, nos planosinferiores das pezas talladas en baixorrelevo (acanaladuras de arcos econtrafortes, campos do fondo dos medallóns, etc.). As pinturas perdéronse narestauración de 1929, realizada por D. Luís Menéndez Pidal, ao picarsesistematicamente todos os revogos que conservaba o edificio, desaparecendo osantigos xunto aos de época moderna.

No piso terreo, a peza principalconsiste nun gran espazo rectangular de límites exteriores duns 6 x 12 metros, cunhaaltura duns tres metros, situado a un nivel lixeiramente inferior ao do terreo,provisto dun bancal perimetral corrido, sobre o que descansan directamente asimpostas e os arcos faixóns da bóveda de medio punto, realizada en pedra toba,que a cobre. Devandito espazo non ten comunicación coa cámara situada ao oeste, encuxo muro testero ábrense 3 mechiais de fábrica, que permiten a circulacióndo aire entre ambas as estancias; con todo, si posúe comunicación coa cámarasimétrica á anterior situada ao leste, a través dunha pequena porta de medio puntosituada no extremo sur do seu muro testeiro leste, no cal, ademais, ábrense outros dous mechinais, análogos aos do outro testeiro, e con idéntica función.

Aestancia máis interesante desta planta terrea é a situada no lado leste á que seaccede, desde o espazo central, pola mencionada porta, e, desde o exterior nortepor outra pequena porta de medio punto, análoga á anterior. Este habitáculoatópase soterrado respecto ao nivel do terreo en preto de doues metros, sendo afinalidade de tal soterramento posibilitar o enchido de auga da mesma, desde oexterior, por vasos comunicantes, o cal levábase a cabo mediante unha tubaxe, quedescendía a través dunha das fiestras do lateral sur da estancia, por unha caixade sección cadrada practicada no muro sur da mesma. A día de hoxe, descoñecemosse o soto enchíase directamente de auga, ou se estaba provisto dunha cuba demadeira, ou unha pia de fábrica. Si é segura a presenza de auga, xa que, nomesmo muro sur disponse un desaugadoiro ao nivel do pavimento, construídomediente tubos de arxila. A estancia simétrica polo oeste ten o seu pavimento aomesmo nivel daquel do espazo central, e parece non ter, en canto á súa función,relación directa coa das outras dúas estancias, tratándose, en principio, dun espazoauxiliar. Con todo, ao noso xuízo, se consideramos a posibilidade decirculación de aire entre os tres ámbitos desta planta terrea, unido á inequívocafunción balnearia da situada ao leste, podemos considerar seriamente aposibilidade dunha función relacionada co baño para toda esta planta baixa daedificación, co seguinte detalle:

-Espazolateral leste: baño de auga, sen que podamos precisar polos elementos conservadosse se tratou dun "Caldarium" (baño quente), ou un"Frigidarium" (baño frío).
- Espazo central: puido albergar un rudimentario "Tepidarium", ouvestíbulo, con función auxiliar de vestiario, e tal vez ata a presenza de bañostépedos. Ademais, desde aquí, mediante unha caldeira portátil, puido enviarseaire quente á habitación leste, a través dos mechinais, segundo técnicas de orixeromana, vixentes en edificios nobres en ambientes coetáneos, do ámbitoitálico-bizantino.
- Espazo lateral oeste: función auxiliar, almacén, e calefacción, por análogosistema ao comentado, do espazo central contiguo.

Fotos: INICIARTE

Arte Asturiana: Santa María do Naranco (I)

2011-11-14T07:30:00.001+01:00

Un dos edificios que máis teño admirado e santa María do Naranco, nas aforas da cidade de Oviedo. Hai xa máis de trinta anos que o coñezo e cada vez que vou a Oviedo non deixo de visitalo. Para preparar estas entradas en INICIARTE, revisei toda a miña bibliografía pero, finalmente, decidín adaptar o texto de Mirabiliaovetensia por ser o moi completo e conciso.

É o monumento máis representativo e coñecido da arquitectura altomedieval do Reino de Asturias e unha das obras cume da arquitectura universal. De enigmática interpretación, podemos dicir, con toda seguridade, que trátase dun edificio no que o símbolo transcende, con moito, á función ou funcións que sen dúbida desempeñou durante a súa etapa de uso civil, de entre as cales, podemos excluír, desde logo, a de uso residencial privado, tratándose, con seguridade, dun edificio cerimonial e representativo, en resumo, un edificio nobre do conxunto rexio de Naranco.

O edificio coñecido como santa María de Naranco, aparece así referido (con seguridade), por primeira vez na Crónica Silense (s. XII), que refire como Ramiro I edificara un palacio na ladeira do monte Naranco, convertido máis tarde en igrexa, dedicada á Virxe María. A data da súa conversión en igrexa hai que situala a partir de 857 (doazón de Ordoño I a San Salvador da vila de Liño), e 905 (doazón de Afonso III na que se delimita con exactitude o coto de devandita vila).

(…) Trátase dun pavillón rectangular de eixo maior E.-O., cunhas dimensións aproximadas de 20 metros (lonxitude), 10 metros (anchura, dos que, aproximadamente uns 6 metros corresponden ao corpo principal, e 2 metros aos pórticos laterais N. e S.), e uns 9 metros de altura total; de dúas plantas, desenvólvese axialmente ao redor dun pórtico central, segundo modelos tardo-romanos (…), polo que o edificio posúe unha segura filiación en modelos mediterráneos, contemporáneos á súa construción.

O edificio configúrase espacialmente sobre un dobre cadrado duns 10 x 10 metros, dispostos sobre un eixo maior E-O, a partir do cal establécense as subdivisiones dos seus espazos: lonxitudinalmente, dous espazos laterais duns 6 x 4 m, flanqueando axialmente ao espazo central, duns 6 x 12 metros, repetíndose este esquema tanto no piso terreo como na planta principal; en anchura, ao mencionado espazo central de 6 metros de ancho, se xuxtapoñen, tamén axialmente, polo N. e polo S., senllos pórticos, dos cales, o norte serve de antesala de acceso ao espazo da sala nobre, desde as escaleiras que, tamén de modo simétrico, conducen á súa planta superior; o ao lado sur, hoxe en ruínas, era análogo ao do norte, aínda que carecía de escaleiras, e debeu servir de balcón.

É seguro que o edificio desempeñou unha ou varias funcións capitais dentro do conxunto edilicio rexio de Naranco, aínda que só podemos establecer hipótese respecto de cales fosen os usos concretos do mesmo.

ANDAR PRINCIPAL

A sala central, constituíu, ao noso xuízo, o espazo cerimonial, e xa que logo representativo, do edificio. Accédese a ela por sendas escaleiras dispostas axialmente aos lados do pórtico norte, que desembocan nunha antesala aberta ao exterior, no piso alto de devandito pórtico. O pavimento da sala (dun "opus signinum" basto), está a un nivel inferior ao do pórtico, o que motiva a existencia dun rebanco perimetral, que serve de podio ás pilastras que sosteñen a arquería cega que percorre todo o perímetro interior da sala, reforzando os muros exteriores a fín de recibir a bóveda de canón que cobre o espazo. A arquería cega desenvólvese axialmente a partir dos arcos centrais -correspondentes cos ocos de acceso aos pórticos-, mediante tres arcos máis a cada lado do mesmo, coa particularidade de ir diminuíndo, tanto en alzado como en amplitude respecto ao central, de modo que se produce un efecto de perspectiva, para o observador que penetra na sala e dirixe a súa vista aos testeiros da mesma, a E. ou Ou., acentuada pola presenza, tras devanditos testeiros, dos respectivos miradoiros abertos ao exterior; trátase dun exercicio de concepción espacial francamente romano. As arquerías perimetrais dos muros testeros da sala articúlanse en triplo arco, co central de maior amplitude que os laterais, apoiando nas consabidas pilastras, concibíndose como pórticos de glorificación, segundo un modelo de marco arquitectónico de representación do Príncipe moi utilizado en tárdoa-antigüidade e no Imperio Bizantino; sobre estas arquerías, nos tímpanos da bóveda, sitúanse sendas hornacinas enmarcadas por arcos e xambas con acanaladuras.

Debido á súa función representativa, neste salón concéntrase a maior riqueza decorativa, expresiva dunha simboloxía de discutido significado por parte dos diferentes autores, pero que, para nós, pon en relación o poder do Príncipe coa aplicación inefable da xustiza divina, como explicaremos en detalle máis adiante. Para iso utilízase unha simboloxía alusiva: nos capiteis facetados que rematan as pilastras de sostén da arquería cega (parellas de guerreiros e felinos afrontados, articulados en dous pisos mediante unha separación de columnas e arcos sogueados, na fronte; personaxes con roupa tallar, en actitude contemplativa, nos laterais); nos 16 medallones, pendentes de bandas, situados nas enxoitas dos arcos (os medallones, copias de selos paleobizantinos e paleoislámicos, con representacións de felinos, quimeras, cisnes, alusivos á autoridade e maxestade do Príncipe; as bandas, representacións de profetas, no campo superior, e escenas de guerra, no inferior, aludindo á inefabilidad da palabra de Deus, e, polo tanto, da xustiza divina, administrada polo Príncipe, representante de Cristo na terra); todo iso reforzado nos muros testeiros -onde se dirixiría a mirada do observador-, pola presenza da cruz (nas bandas, co Alfa e o Omega pendentes, e talvez tamén nas hornacinas situadas nos tímpanos da bóveda).

Cabe mencionar, para rematar, a máis que probable presenza nesta sala central do altar (do que unha réplica atópase instalada actualmente no miradoiro E.(…), pero cuxo significado está asociado ao da función cerimonial da sala. Non se trata dun altar consagrado para o culto (G. de Castro, 1995), xa que faltan elementos imprescindibles que testemuñen a súa consagración (a referencia ao ministro que a realiza, a deposición de reliquias...). Trátase xa que logo dun altar que responde a un voto privado (o do Príncipe Ramiro e a súa esposa Paterna), de carácter penitencial, e que contén asímismo unha fórmula de encomio á divindade, ejemplificante da práctica canónica da fe católica. É dicir, nós vemos nesta sala o marco simbólico expresivo duns usos cerimoniais, probablemente relacionados coa administración de xustiza por parte do Príncipe.

Fotos: INICIARTE

A Arte Asturiana: A Cámara Santa de Oviedo

2011-11-10T07:30:00.000+01:00

A Oviedo capital do reino dos astures, tiña xa no século VIII unharica historia. Mais non é iste o tema que toca hoxe, senón a Cámara Santa comoun dos restos arquitectónicos de maior antigüidade dese reino.

Tras adestrución ocasionada na cidade pola campaña de Hixan I a finais do VIII,Afonso II mandou levantar un templo adicado a san Salvador e tamén a propiacapital da súa corte. Semellaba que trataba de imitar a corte visigoda doToledo anterior á conquista musulmá. Iste primixenio templo era de plantabasilical coas ábsidas abovedadas, creando, deste xeito, o prototipo que serepetirá durante todo o século IX.

Iste edificio de san Salvador foi derrubado no século XIII para levantar no seu lugar o templogótico que hoxe coñecemos, mais aínda fican dous restos prerrománicos: a ábsidade san Tirso e a Cámara Santa (principios do século IX) que en realidade é unhacapela pegada á Torre de san Miguel e composta por dous corpos superpostos. Éun pequeno relicario arquitectónico que como se di tradicionalmente ten ”otesouro espiritual de Asturias, chegado desde Toledo na Arca Santa” tras a conquista musulmá.

Sobre a cripta de santa Leocadia (nave inferior abovedada e destinadaa enterramento) elévase a Cámara Santa, de planta rectangular, iluminadalateralmente mediante lunetos e cun nicho no testeiro, formado por un arquiñosobre dúas columnas que enmarcan unha celosía e dan cobillo a un pequeno ecaracterístico edículo pétreo.

A zona alta, ou capela de san Miguel, é propiamente a Cámara Santa.Mide 12 por seis metros. Na súa ábsidaconsérvase o tesouro. A nave está cuberta cunha bóveda de canón, tras asreformas do século XII cando foi suprimida a cuberta de cerchas de madeira e seadosaron as estatuas pareadas dos doce apóstolos. Nesta mesma reforma uníronsemediante arcos apontados os contrafortes exteriores prerrománicos.

Débense subliñar dous elementos sobranceiros nas estruturaarquitectónica desta obra. Por unha banda, xorden os arcos cegos decorando osmuros exteriores, elemento nada habitual no prerrománico español ata queapareza dun xeito xeneralizado nas igrexas alto-aragonesas. E, pola outra,aparece na planta baixa a primeira nave cuberta da arte asturiana como un claroantecedente das construcións do período ramirense.

Na ábsida, e tras as reixas, atópanse as reliquias e os tesouros queos monarcas astures foron ofrecidas á catedral de san Salvador. Son a arcasanta, a Cruz da Vitoria (908, de Afonso III), a Cruz dos Anxos (808), a arcadas ágatas (910, agasallo de Fruela II), ademais dun Cristo do século XII, asícomo outros obxectos en marfil, un Libros das testemuñas do XII e, como non,espiñas da coroa de Cristo e un anaco da cruz de Cristo.

A inicios da II República foi declarada Monumento Nacional, mais foitotalmente destruída ben polas bombas,que sobre a cidade de Oviedo, mandou tirar Francisco Franco en outubro de 1934,ou ben polos revolucionarios. A situación actual provén das reconstruciónrematada en 1942. Está declarada pola UNESCO como Patrimonio Mundial daHumanidade desde 1985.

Desde esta ligazón poderedesacceder a unha reconstrución virtual.

Bibliografía:

García de Castro Valdés,César (2004). «Cámara Santa». Arte Prerrománico de Asturias. Oviedo,Ediciones Nobel.

García Manzanares, José Luis(1985). El prerrománico del noroeste. Pontedeume, López Torre.

Fotos de INICIARTE.

A Arte Asturiana: O Prerrománico arquitectónico (II)

2011-11-09T07:30:00.000+01:00

Da análise dos edificiosconservados do século IX pódense deducir unha serie de características comúnsaos tres períodos do mesmo, mais tamén, elementos definitorios de cada un dosreinados de Afonso II o Casto (791-842), Ramiro I (842-850) e Afonso III oMagno (866-910).

Entre os elementos que soncoincidentes nos tres reinados podemos atopar os seguintes: planta con empregoexclusivo de espazos rectangulares, con pórticos aos pés, normalmente triplas;dúas dependencias laterais a cada lado dos templos; planta basilical de tresnaves con iluminación lateral; vans pechados con celosías cerámicas ou pétrease tamén con duplos ou triplos arquiños sobre columniñas.

A ARQUITECTURA DO REINADO DE AFONSO II

Da época de Afonso IIdestacan as seguintes características como máis peculiares:

-Xanela aximezada nadependencia incomunicada, que se construía sobra a ábsida central, con dúascolumniñas intermedias.

-Pequeno tabernáculo ouedículo pétreo no muro testeiro das capelas, como a Cámara Santa.

-Tribuna ou coro de madeirano último tramo da nave central.

-Característico capitel nospiares das naves e baixo o arco triunfal das capelas, consistente nun simplebloque de pedra cunha sinxela moldura e igual solución nas basas.

-Pintura sobre estuco, detipo romano serodio, cubrindo as paredes do templo.

-Na ábsida central de formacadrada non destaca en planta dos laterais, interrompéndose as cortas naves coc cruceiro, de grandes dimensións espaciais, cando existe.

Deste momento consérvansevarios edificios pertencentes a unha tipoloxía de templo basilical, con ou sen, cruceiro, onde o prototipo sería a desaparecida catedral de san Salvador deOviedo. Ademais destacarían os templos de san Xulián dos Prados (Santullano),san Pedro de Nora, santa María de Bendones e os restos de san Tirso e da CámaraSanta.

ARQUITECTURA DE RAMIRO I

Afonso II morre sendescendencia e Ramiro, o seu sobriño, axúdase dun exército galego para derrotará nobreza local en desacordo coa súa elección. Ten frecuentes enfrontamentoscon musulmáns e normandos. A súa arquitectura diferénciase da dos outrosmonarcas asturianos en:

-Abovedamento de naves,capelas e pórticos

-Pedra en arcos, sustituíndocase sempre ó ladrillo

-Alixeiramento dos muros conarquerías cegas de descarga

-Aparición da decoraciónescultórica (humana e de animais)

-Emprego do capitelpiramidal e dos medallóns

-Uso do arco de medio puntoperaltado.

As obras máis salientables deste período son:

-Igrexa de s. María delNaranco

-Igrexa de san Miguel de Lillo

-Igrexa de Santa Cristina enPola de Lena. Durante o reinado de Ordoño I (850-866) pero do mesmo arquitectodo Naranco.

ARQUITECTURA DE AFONSO III

Oviedo ten unha nova época de gran actividade arquitectónica posto quese fai o castelo, refórzanse as murallas, faise outro pazo real, numerosasobras civís. A expansión territorial leva ás súas tropas ata Zamora, Coimbra ouBurgos. Rematará o seu reinado (866-910) repartíndoo entre os seus fillos,sendo León que ostentará a capitalidade, polo que desaparece o RegnumAsturorum.

Este final do século IX e principios do X é cando a influenciamozárabe chega ao norte da península. Así a igrexa de san Salvador de Valdediósestará claramente influenciada pola estética do sur. As características de seumáis salientables deste período na arquitectura son (ademais da plantabasilical tripla con bóvedas nas capelas absidais):

-Dupla abertura na xanela axemenizada na parta alta da cabeceira,fronte á tripla anterior.

-A tribuna ocupa a parte alta do pórtico.

-O arco de trunfo está sustentado por columnas adosadas con capiteisde follas.

-Empréganse motivos ornamentais de influencia mozárabe.

Os templos deste período son:

-San Salvador de Valdediós.

-San Adrián de Tuñón.

-Santiago de Gobiendes.

-San Salvador de Priesca.

Arte Asturiana: o Prerrománico (I)

2011-11-07T07:30:00.000+01:00

Tras unha recente visita aAsturias, imos pór en INICIARTE unha serie de entradas adicadas á arteprerrománica asturiana da que estou prendado desde que a coñecín na primaverado 1980 (como pasa o tempo…)

Que a arte prerrománicaasturiana? De onde saíu a monarquía asturiana?

Unha aclaración previa sobrea “Reconquista”. Para min ese concepto é erróneo ou se queredes unha“entelequia histórica inexistente”. Non sería mellor falar dunha guerra deconquista? Ou ben para os que consideran o concepto de “España” vencellado ápenínsula, como a primeira guerra civil?

Politicamente os monarcasasturianos pretendían considerarse continuadores da monarquía visigoda (aquelainestable de permanentes enfrontamentos, conquistadores do reino dos suevos…)Relixiosamente dependían da sede primada de Toledo ocupada polos musulmáns.Precisamente por este feito parece lóxico que Afonso II apoiara tandecididamente a milagrosa aparición dos restos do apóstolo en Santiago (máisvale cura en man que voando por Toledo…) Durante os séculos VIII e IX formouse o reino asturiano, nunha constanteloita pola subsistencia fronte ao poderoso conquistador musulmán. Mais non conseguiron superar o século X postoque ao trasladar a capital de Oviedo a León, cos ollos postos en horizontesmilitares máis ambiciosos, perderían a súa especificidade.

Habitualmente fálase da arteasturiana destes séculos coma un elo, ou un reencontro, coa cultura occidental europea do momento,tras o paréntese que supuxo a xeira visigoda. Neste senso débese entender aarte asturiana coma unha arte áulica de afirmación política e europeísta dacorte dos tres monarcas máis sobranceiros: Afonso II, Ramiro I e Afonso III.

Nos aspectos arquitectónicosten como elemento moi salientable o emprego do ladrillo con perpiañosirregulares e cachotería (semella máis acontinuación da tradición romana, como nos templos carolinxios, que unhaevolución desde a técnica visigoda dosperpiaños a oso). Tipoloxicamente, prefírense as plantas das igrexas de formabasilical con tripla ábsida rectangular con bastantes similitudes cos templosvisigodos. As súas construcións estabanricamente decoradas con pinturas murais, de tradición romana ou con temasbizantinos, visigodos e, mesmo, mozárabes.

Fotos: INICIARTE

Arte e literatura: "La delicadeza" de David Foenkinos

2011-11-04T07:30:00.000+01:00

A persoa que me nutre de literatura francesa, a benquerida Sandra, agasalloume co magnífico libro de David Foenkinos "La delicadeza" na que podemos ler o seguinte texto:

"Fragmento de un análisis del cuadro El beso

de Gustav Klimt:

La mayoría de las obras de Klimt pueden dar pie a numerosas interpretaciones, pero su utilización anterior del tema de la pareja en el friso Beethoven y el friso Stoclet permite ver en El beso la realizaación postera de la búsqueda humana de la felicidad."

Gustav Klimt. El Beso

David Foenkinos. La delicadeza. Madrid, Seix Barral, 2011, páx. 81

As imaxes sagradas no cristianismo (I)

2011-11-03T07:30:00.000+01:00

Mentresque o xudaísmo e o islam non empregan ou non admiten o culto ás imaxes sagradas,o cristianismo si que as utiliza e mesmo fai representacións antropormórficasdo divino. Non teño a intención de facerun repaso polo miúdo desta cuestión no blog, mais si facer algúns apuntamentossobre o tema.

Desdeque Moisés recibira no Sinaí o famoso decálogo, os seus seguidores rexeitarán oemprego das imaxes para representar ao seu deus. De feito, son moitas as alusiónsa esa prohibición as que podemos atopar no Antigo testamento.

Nostempos dos primeiros cristiáns comenzáronse a empregar imaxes alusivas ásprincipais figuras relixiosas do cristianismo. San Gregorio Magno (540-604)nunha carta dirixada ao bispo de Marsella condenou a destrucións de imaxeslevada a cabo nesa diócese francesa, e, ademais, afirmaba:

“Louvámoste porprohibir a adorar imaxes, pero reprobámoste por telas destruído. Adorar unhaimaxe é diferente de aprender o que se debe adorar a través da pintura. (...) A obra de arte ten todo o dereito aexistir, porque o seu obxectivo non é para ser adorada polos fieis, senón paraensinar os ignorantes. O que os doutos poden ler coa súa intelixencia noslibros, veno os ignorantes cos ollos nos cadros. O que todos teñen que imitar erealizar, uns o ven pintados nas paredes e outros o len escrito nos libros”.

Saltándonosalgúns séculos, podemos, agora, lembrar a san Bernardo de Claraval, o grande impulsor do Císter no século XII, a quen non lle gustaba nada a exhibición das imaxesnos templos posto que ademais des distraer aos frades das súas ocupacións(oración, austeridade e caridade), argumentaba que:

“Aigrexa refulxe nos sus muros e está necesitada nos seus pobres. Viste as súas pedras con ouroe deixa espidos a os seus fillos. Cosgastos dos indixentes, sérvese aos ollosdos ricos. Veñen os curiosos para deleitarse, e non veñen os miserables paraseren sustentados. (…) Como non respectamos ao menos as imaxes dos santos, dos que xeralmente está cheo o mesmopavimento que pisoteamos cos pes? A cotío cúspese na boca dun anxo, a cotío golpéasecos zapatos dos peóns as facianas dalgúnssantos”.

En consecuencia, a regra número 20 da congragación prohibía arealización de imaxes nos seus mosteiros.

Comoxa sabemos, o Concilio de Trento xustificaba o uso da arte e das imaxes “porqueos miragres realizados por Deus a través dos santos e os seus saludables exemplos son postos baixo os ollosdos fieis, a fin de que por eles den gracias a Deus e conformen a súa vida ecostumes a imitación dos santos, e sexan estimulados a adorar e amar a Deus epracticar a piedade”. Deste xeito, reafirmouse a lexitimidade do uso dasimaxes sagradas pola súa eficacia didáctica mais tamén insistiuse na necesidadede maior control sobre as mesmas:

“…este santo Sínodo quere que sexan erradicados de inmediato, de xeito que quenos cometen no podan constituir ningunha imaxe de falsa doutrina nin unhaocasión de perigoso error para os sinxelos (…) En diante sexa evitada todalascivia, de xeito que non se adornen nin pinten imaxes de beleza provocativa.(…) Polo demás, ocúpense os bispos con tanta dilixencia e coidado destas cousasque non se advirta nada desordenado ou disposto de calquera xeito econfusamente, nada que sexa profano e deshonesto, posto que á casa de Deus convéna santidade”.

Dendeentón a Igrexa católica occidental non fixo máis que regulamentar os cánonesmoralizadores… mais non sempre acadou os seus obxectivos… e diso xa falaremosnoutra ocasión.

Bibliografíae citas de documentos: Juan CarmonaMuela. Iconografía cristiana. Guía básica para estudiantes. Madrid, Básica deBolsillo, 2008.

Fotos de INICIARTE: Gregorio Fernández. Cristo xacente. Igraxa de san Paulo, Valladolid.

Sen comentarios (XXXI): Desaguadoiro en Muros

2011-10-31T07:30:00.000+01:00

Na Praza da Peixería, nunha contorna protexida pola declaración de Muros como Conxunto Histórico-Artístico desde 1970, temos este magnífico exemplo de destrución dun desaguadoiro para facer esta auténtica chapuza... Sen comentarios.

A hemeroteca artística do día: 29-X-2011

2011-10-29T12:57:00.000+02:00

Picasso nos xogos olímpicos de Londres 2012.

Picasso e Balzac na Fundación March.

A exposición de Ai Weiwei escandaliza en Alemaña.

Exposición de fotografía surrealista.

O Hermitage no Prado.

Nova exposición no Museo de Pontevedra.

O cartelismo publicitario expón en Vigo.

A estatua da Liberdade cumpre 125 anos.

Foro sobre escultura no Guggenheim.

Exposición sobre o deseño gráfico español.

A historia dos "paparazi".

Imaxe: A Estatua da Liberdade.

Recreando a Roma Imperial

2011-10-27T07:30:00.001+02:00

Proba de arte grega

2011-10-26T16:04:00.000+02:00

Mnesicles. Erecteion

1ª. A Análise do seu contexto histórico-artístico (ata 2 puntos)
1ª.B Clasificación, sinalando, se procede, cultura, estilo, movemento; cronoloxía; título e autor (ata 1 punto)
1ª.C Xustificación da clasificación e comentario da obra seguindo os enfoques metodolóxicos da historia da arte (ata 2 puntos)

Praxíteles. Venus de Cnido

2ª.B Clasificación, sinalando, se procede, cultura, estilo, movemento; cronoloxía; título e autor (ata 1 punto)
2ª.C Xustificación da clasificación e comentario da obra seguindo os enfoques metodolóxicos da historia da arte (ata 2 puntos)

3ª Define os seguintes conceptos (ata 0,50 puntos por cada un deles)
3.1 Bóveda de canón
3.2 Fuste
3.3 Doela
3.4 Metopa

O Arco de Constantiño

2011-10-24T07:30:00.000+02:00

Este é o terceiro arco de trunfo levantado nos foros romanos. Do máis antigo, o de Tito, xa falamos e do segundo, o de Septimio Severo falaremos noutra oportunidade. O arco de Constantiño está situado ao carón do Anfiteatro Flavio, o Coliseo, é foi edificado co gallo da vitoria de Constantiño I O Grande na batalla da Ponte Milvio en 312 sobre Maxencio. A súa construción iníciase no 315 aproveitando elementos decorativos doutros lugares.

As súas medidas son as seguintes: 21 metros de alto, 25,7 de ancho e 7,4 de profundidade. Consta de tres arcos, sendo o central o máis alto (11,5 fronte a 7,4 metros dos laterais), repítese, xa que logo, o esquema compositivo do arco de Septimio Severo. A parte externa do arco está realizada en mármore agás no ático onde é apreciable o uso de ladrillos e de mármore. Nun lateral distínguise a presenza dunha porta.

A partires do habitual podio, elévanse catro columnas adosadas de orde composta, sobre as que se asenta un arquitrabe de tres platabandas, un friso sen decoración, unha pequena cornixa e o ático. Nesta parte superior do arco de trunfo destaca a fragmentación do espazo escultórico grazas a catro pequenas esculturas que dividen o espazo en tres: o central conta cunha inscrición e nos laterais figuran catro relevos. Dentro do traballo escultórico decorativo é de salientar o espazo situado sobre os arcos laterais xa que neles sitúanse sendos frisos corridos esculpidos e catro medallóns.

A principal inscrición, orixinariamente en bronce, di o seguinte:

"Ao Emperador César Flavio Constantiño, o máis grande, pío e bendito Augusto: porque el, inspirado pola divindade, e pola grandeza da súa mente, liberou o estado do tirano e de todos os seus seguidores ao mesmo tempo, co seu exército e só pola forza das armas, o Senado e o Pobo de Roma dedicáronlle este arco de trunfo".

Nos arcos menores hai outras inscricións que datan a obra. Nesta ligazón podedes informarvos máis ao respecto.

A importancia do Arco de Constantiño ven dada polas aportacións que facilita para o estudo da arte escultórica romana. Só as bandas decoradas sobre os arcos laterais e os zócalos son orixinais da época de Constantiño porque o resto das pezas escultóricas son doutros momentos anteriores da civilización romana. Así, por exemplo:

-as columnas adosadas son da época dos Flavios,

-as esculturas do friso son época de Traxano,

-os medallóns son da era de Adriano,

-os baixo relevos do friso superior son da época aureliana.

En conxunto, as pezas escultóricas dos inicios deste cuarto século carecen da beleza de era de Augusto ou do realismo da era de Traxano, ao seren unas figuras recortadas secamente sobre o fondo, illadas unas doutras e establecendo a xerarquía pola “lei do respecto”.

Como xa vimos no Arco de Tito, este arco de trunfo tamén formou parte das fortalezas medievais de Roma. Foi restaurado por vez primeira no século XVIII e a última gran intervención nel data de finais dos anos noventa do pasado século.

Fotos de INICIARTE e de Beni N.

A hemeroteca artística do día: 22-X-2011

2011-10-22T11:11:00.000+02:00

O Estado quédase con debuxos de Lorca.

O Centro Niemeyer demanda ao Principado de Asturias.

"O ocaso americano" en Salamanca.

Diego Rivera en Burgos.

Obras mestras do Barroco na A. de san Fernando.

Cesado o director do Museo do Mar de Vigo.

O Museo do Prado en Toquio.

Novo museo de Moneo en Pamplona.

Nova exposición do Thyssen sobre a a arquitectura pintada.

Imaxe: "Neno labrego" de Diego Rivera.

Arte e literatura: Camilla Läckberg

2011-10-20T17:06:00.000+02:00

Ultimamente estoume facendoun deborador de novela negra nórdica. Na primeira obra que lle deu gran fama, a escritora sueca Camilla Läckbergdescribe a presenza dunha das súas protagonistas nunha galería de arte:

“Tal y como indicaba elnombre de la galería, todos los cuadros eran de estilo abstracto. Cubos,cuadrados, círculos y figuras extrañas. Erica ladeó la cabeza y entrecerró losojos en un intento de detectar qué era lo que un experto en arte vería enaquellas figuras que escapaban por completo a su entendimiento. Pero no, noseguís viendo más que cubos y cuadrados que, según ella, podría haber plasmadoun niño de cinco años. De modo que no le quedó más alternativa que aceptar queaquello quedaba fuera de su alcance.

Se encontraba ante un enormecuadro rojo cuyo lienzo aparecía dividido en diversas partes amarillasdistribuidas de forma irregular ccuando oyó a su espalda los pasos de Francine,en sonoro taconeo sobre el tablero de ajedrez del suelo.

-¿No es maravilloso?

-Sí, bueno, claro, es bonito.Pero si he de ser sincera, no estoy muy familiarizada con el mundo artístico. Amí me parece que los girasoles de Van Gogh son bonitos, pero ahí,aproximadamente, terminan mis conocimientos".

Prefiro non facer comentarios sobre este parágrafo.

Camilla Läckberg. Laprincesa de hielo. Madrid, Embolsillo, 2011, páx. 41.

Imaxe vía Wikipedia.

Unha camiseta artística

2011-10-19T07:30:00.000+02:00

O Arco de Tito

2011-10-17T07:30:00.000+02:00

Para celebrar a vitoria dos romanos sobre os xudeus en Palestina, tras a súa revolta (66-73) edificouse o Arco de Tito. Foi mandado levantar por Dominciano (dinastía Flavia), no ano 81 tras a morte do seu irmán Tito Flavio Vespasiano. Está situado na entrada sudoeste do Foro Imperial, na Vía Sacra e ao carón do Anfiteatro Flavio. É un dos tres grandes arcos de trunfos conservados nesta zona de Roma. Descoñecemos o nome do seu autor xa que como era habitual este carecía de importancia social.

É unha obra civil realizada para conmemorar determinados feitos salientables na historia da cidade. Probablemente a súa orixe estea na arquitectura efémera dos etruscos. Na actualidade consérvanse máis de cen arcos de trunfo espallados por todo o imperio. Os arcos de trunfo poda que sexan o tipo de obra que mellor reflicten o senso que os romanos daban á arquitectura como testemuña da grandeza do poder. Será unha tipoloxía construtiva con fonda repercusión na historia arquitectónica occidental.

Cunhas medidas de 15,40 por 13,50 metros, levántase sobre un pódium elevado, constando dun só arco de medio punto con bóveda de canón e casetóns no seu interior. Ten unha combinación de arco e lintel, tan característica da arquitectura romana, que se consegue mediante as enxoitas, situadas nun plano inferior. A cada lado aséntanse dúas columnas de orde composto con hornacinas rectangulares de pequeno tamaño. O entaboamento está formado por un delgadísimo arquitrabe de tres bandas e un friso que representa o desfile triunfal das lexións romanas e unha cornixa que soporta o ático. A parte central desta zona superior contén a dedicatoria do senado romano ao xeneral Tito: “O Senado e o pobo romano ao divino Titus Vespasiano Augusto, fillo do divino Vespasiano”.

No interior do arco podemos apreciar relevos alusivos á vitoria romana en Xerusalén. No lado norte apréciase a representación dos portadores de fasces (unión de trinta varas) que preceden ao emperador coroado coa vitoria na súa cuádriga quen vai seguido dunha moza co peito descuberto en representación do pobo romano e un home con toga, representando ao Senado. No lado sur vese a procesión a través da Porta Triumphalis, coas reliquias do templo de Xerusalén, a Menorah (candelabro de sete brazo) o altar de ouro, as trompetas de prata… é o desfile triunfal da lexión (representada polo seu escudo e o seu nome) levando o botín do templo de Salomón.

Estes relevos están realizados con diferentes graos de profundidade (desde un altísimo relevo en primeiro plano ata unha leve insinuación no fondo), o que xenera fortes contrastes de luces e sombras. Ademais, e para aumentar a ilusión espacial de profundidade, deberíamos lembrar estarían pintados.

Ao igual que outras obras arquitectónicas romanas (lembrade as entradas sobre a arquitectura romana e en especial sobre o Panteón), o arco de Tito tamén tivo unha historia bastante accidentada. Así, sabemos que foi incorporado ás fortificacións medievais de Roma, facendo a función de porta, ata que, paseniño paseniño, foi caendo nun estado ruinoso tal e como se pode apreciar no gravado de Giovan Battista Piranesi de 1748 ao quedaren só en pé o arco central. É moi interesante a entrada de Luz rasante sobre a reedificación deste arco de trunfo. Resumidamente podemos anotar en 1822, Vladier foi o encargado de volver poñelo en pé. Para iso, reconstrúe os laterais con travertino (xa non mármore do Pentélico) facendo unha labra con formas sinxelas. Foi necesario a desmontaxe completa do arco central para logo volvelo a edificar co obxectivo de arranxar os graves problemas estruturais que amosaba.

Esta reedificación do arco foi sempre moi ben valorada e serviu de modelo para outras, mais débese anotar que non foi realizada segundo uns criterios de conservación do patrimonio senón consecuencia de falta de cartos para realizar outra “mellor”.

As fotos, como case sempre son de INICIARTE, cun algún préstamo do benquerido Beni N. Máis fotos na wikipedia.

A hemeroteca artística do día: sábado, 15-X-2011

2011-10-15T08:22:00.011+02:00

Niemeyer defende o seu proxecto de Avilés.

Gran exposición de Miró en Barcelona.

Renace o Museo Nacional de Escultura.

O Prado leva a Goya a Toquio.

Exposición sobre o Camiño de Santiago en Holanda.

Exposición de Pérez Villaamil en Madrid.

Entrevista a Ramón Conde.

Miniaturas e pequenos retratos do Prado.

Un "Freud" véndese por 3,6 millóns.

Leonardo tamén era destro.

Grabados de Jasper Johns.

Ilustración "Boy´s Head" de Lucian Freud.

Berlín: arte en 3 D

2011-10-14T08:47:00.001+02:00

Ultimamente a nosa compañeira Susana non para de enviarnos interesantísimos vídeos. Mirade o seguinte:

Vivendas colectivas en Oleiros (A Coruña)

2011-10-12T07:30:00.000+02:00

Xa temos posto en INICIARTE moitas entradas adicadas á arquitectura de meu concello, Oleiros (A Coruña), desde igrexas románicas, barrocas ou contemporáneas ata varias vivendas unifamiliares en As galeras, Perillo, Montrove, Liáns, ou adosadas. Toca hoxe ver tres exemplos de vivendas colectivas.

Rúa Macato. Residencia Ballesol. O Graxal
Moi preto da Ría do Burgo atópase esta residencia para persoas maiores. É un conxunto de edificios con varias fachadas, sendo a máis interesante esta que podedes contemplar nas fotos.

Rúa Cubelos. Perillo
Trátase da vivenda colectiva que máis me ten chamado a atención nos últimos tempos en Oleiros, pola súa pureza de liñas, polas súas magníficas vistas á ría e polo que se intúen magnificas vivendas máis elevadas. (Tamén habería que poñerlle algunha chata: radiadores, grandes ventanais do primeiro andar que mira á rúa...).

Rúa Cubelos. Perillo
Outro exemplo de vivenda colectiva feita sen pretensións pero cuns resultados moi salientables ao potenciar as fermosas vistas sobre a praia de santa Cristina.

Sen comentarios (XXX): Lira (Carnota, A Coruña)

2011-10-10T07:30:00.000+02:00

Algunha vez xa teño escrito cousas como "E para isto tantos anos de historia da arquitectura...". Pois efectivamente, en Lira no concello coruñés de Carnota, podemos contemplar todo un exemplar arquitectónico que non vai, precisamente, en vías de extinción...

Fábrica da Cross: descontaminación e consolidación estrutural

2011-10-07T07:33:00.000+02:00

Parece que xa rematou a primeira fase dos traballos da antiga fábrica da Cross en Culleredo (A Coruña) que consistiron na súa descontaminación e consolidación estrutural. Lembrade que esta industria adicouse ao torrado de piritas para a produción de ácido sulfúrico. Ocupou máis de 150.000 metros cadrados aínda que na actualidade só ten 8.000. INICIARTE xa vos presentou este proxecto de centro cultural. Agora fica a segunda, e costosa, fase: a realización da obra nova. Creo que os fondos necesarios non están garantidos polo que se durante demasiados anos afixémonos a ver o estado semi-ruinoso da instalación fabril, agora estaremos afeitos a ver como esta estrutura se irá deteriorando co paso do tempo.

Lembrade como estaba hai un ano

Situación actual

Praxíteles: a Venus de Cnido

2011-10-05T07:45:00.000+02:00

Como xa dixemos no post anterior, a Afrodita Cnidia é aresponsable da continuidade da representación do nu feminino frontal e completoempregada na arte arte occidental. Aorixe desta divina representación foi relatada por Ateneo, que no 200 d.C.,conta que foi inspirada pola fermosura de Friné:

“Un día, entre as Grandes Eleusinias e as estas de Poseidón,desprendeuse do seu vestido diante de todos os gregos, deixou caer os seus longos cabelos e entro una augacoa maior sinxeleza. Serviu de modelo a Apeles cando este pintou a súa VenusAnadiómene (a que xorde do mar), mais tamén a Praxíteles, o seu amante, candoeste esculpiu a Venus de Cnido segundo a súa imaxe; sobre o seu pedestal, quese atopa ao pé da escena do teatro, gravou os seguintes versos: Praxíteles fixoesta obra extraéndoa do seu propio corazón, e me agasallou a Friné; eu mesmason o meu propio pago. E se feitizo os encantos, non é coas miñas frechas senóncoa miña ardente mirada”.

Praxíteles podería ser coñecido pola abundancia de obras nasque representa o espido feminino (Venus de Arlés, Venus no baño…), mais a obraque lle proporcionou un maior éxito foi, sen dúbida, a súa Venus de Cnido(Afrodita Cnida) datable entre o 364 e o 362 a.C., ao seren considerada como aimaxe feminina máis fermosa de toda a Antigüidade. Pénsese que se teñen conservadasmáis de duascentas copias porque o orixal foi perdido na Idade Mediaprobablemente en Istambul.

O tema, como erahabitual ou frecuente no escultor ateniense, é case anecdótico: a deusa, antesde introducirse nun baño, deixa caer coa súa man esquerda elevada a súavestimenta sobre unha vasilla estando suavemente inclinada cara adiante.

Fronte a antigas deusas da fecundidade, a Afroditapraxiteliana, amosa unha expresión case púdica, ante a irrupción sorpresiva dosseus contempladores no íntimo momento do aseo persoal. Afrodita estárepresentada deixando caer as súas vestimentas sobre un hidria (ánfora para aauga), actuando ambas (roupa e hidria) como soportes estruturais da obra epermitindo que o corpo da deusa rote lixeiramente cara adiante e á esquerda. Oseu rostro, ao igual que a posición da man dereita, amosa un relativo pudor.Apóiase nun só pé mentres ten a outra perna lixeiramente dobrada. Poderíaseentender coma un símbolo de coquetería feminina (no noso mundo castrexosignificaba outra cousa…) o torque que leva no brazo esquerdo.

Plinio lembrou para a posteridade as orixes da fama destaobra ao relatar como os habitantes de Cos, buscando no estudo de Praxitelesunha obra que representara á súa patroa, Afrodita, escolleron á coñecida hoxecomo Venus de Arlés por non estar completamente espida. Os representantes de Cnido, sen embargo, aoestar máis afeitos ao gusto oriental do espido feminino, escolleron esta outra versión que actuaría desde oséculo III a.C. como un auténtico reclamo turístico, posto que foron moitos osgregos que visitaron esta illa co obxectivo de contemplar a imaxe, ubicada dexeito tal que permitía a visión por todos os ángulos (no centro dun templetocircular).

Coma todas as esculturas da época, esta Afrodita estivotamén policromada, sendo o pintor Nicias, habitual colaborador de Praxíteles eartista de recoñecido prestixio no século IV a.C. De feito Luciano de Samosata(século II d.C.) entendía que o pintado era superior en calidade artística aopropio modelado realizado polo escultor.

Esta obra representa o primeiro espido feminino gregocompleto (peitos desenvoltos, amplas cadeiras, pernas torneadas, nocellosfinamente artellados…) sen que estivera presente o asalto dos centauros ásgregas, as amazonas ou ás fillas de Níobe asaetadas por Apolo… Foi toda unha revolución iconográfica. Porvez primeira o ideal de beleza feminina baseábase na anatomía da muller e non,como na época de Pericles, nunha estrura corpórea de varón. Por todo isto nondebe extrañarnos que Práxiteles fora criticado por representaren a unha deusacoa figura espida dunha muller.

Finalmente, pódese anotar que esta Afrodita tivo a súaequivalencia no sexo masculino na figura do Eros de Parion, unha colonia gregado mar Negro e que tamén, ao dicir de Plinio, padeceu o “acoso sexual” polabeleza conferida ao corpo espido por Praxíteles.

Bibliografía: Santiago Moreno Alba. “ Praxíteles. Elescultor de la Grecia Clásica". En Descubrir el arte, VIII, n. 99, maio 2007,pp- 26-35.

Créditos das ilustracións:

-De fronte.

-Rostro.

-De costas.

Praxíteles: a escultura grega do IV a.C.

2011-10-03T06:28:00.000+02:00

Os traballos do mestre Praxíteles foron os máis copiados da antigüidade clásica.A súa obra, ao dicir do erudito romanodo século I a.C. Varrón era “coñecida para calquera cun mínimo de cultura”.

Tal vez as características máis salientables da súa sexan a gracia nos xestos, a suavidade no modelado, osuave claroscuro, a “curva praxitélica,” e o culto á anatomía xuvenil duns deusestanxibles.

Na súa biografía hai moitos datos descoñecidos, mais sabemos que naceu en Atenascara ao 400 a.C., nunha familia de cidadáns acomodados. Probablemente seu paifora o escultor Cefisódoto o Vello. Morreu entre os anos 330 e 325 a. C.

Praxíteles preferiu o mármore ao bronce, a pesar do cal consérvansemoitas copias das súas obras. Hai que lembrar que as pezas en bronce podenreproducirse a partires dos moldes de fundición mentras cas de mármore teñena dificultade de que para copialas pola “técnica de puntos” habería que alteraro orixinal tanto na súa pintura como na capa de cera transparente (gánosis) quepreservaba as cores e lles daba brillo. Estas dificultades na copia podeexplicar as pequenas variantes realizadas polos copistas sobre as pezasorixinais do noso protagonista.

Como no caso doutros escultores gregos, a historia da arteleva moitos estudos adicados a discernir a autenticidade das pezas conservadas,tratando de distinguir entre as obras de Praxíteles , as do seu obradoiro ou ascopias romanas. Xa hai máis de 250 o propio Winckelmann publicara, na súaHistoria da Arte da Antigüiedade, o primeiro estudo ao respecto.

Formado parte do obradoiro de Cefisódoto, trasladouse, no370, á cidade recén fundada de Megalópole, no Peleponeso, onde fixo unha vinteobras e remata a súa formación técnica.

A obra máis antiga da que se ten a certeza da súa autoría éun pedestal de mármore adicado ás estatuas das deusas Deméter e a súa fillaPerséfone.

O segundo orixinal conservado, por orde cronolóxica decreación, é a basa de Mantinea, aparecida no pavimento dunha igrexa atenienseen 1887.Trátase de Apolo e Marsias ante as Musas. Sobre o pedestal, segundoPausanias, estarían as representacións de Apolo, Ártemis e Latona.

O Hermes con Dioniso neno, aparecida nas escavacións alemásdo Hereneo de Olimpia, tamén é obra orixinal do escultor ateniense (hai autoresque defende que é unha copia realizada polo obradoiro dos seus fillos).

Quedará para outra ocasión un comentario polo miúdo destaobra, non obstante podemos tirar alguhnas conclusións das característicastemáticas e formais de Praxíteles:

-As súas obras presentan un predominio da visión frontal,reforzada pola posición de brazos e pernas.

- Representa a un grupo reducido de deuses (Apolo, Ártemis,Afrodita, Eros, Hermes, Dionisos, Deméter…) no momentos da máxima belezaxuvenil ao tempo que renova tamén a representación iconográfica dos deuses (AfroditaCnidia, grazas á que conservouse o nu feminino frontal e completo, reconvertidopolos cristiáns na representación de Eva)

-Os corpos esculpidos descansan o peso sobre unha únicaperna, deixando a outra lixeira apoiada sobre o chan ou cruzada, tendo quebaixar a cadeira dese lado así como o ombreiro contrario e inclinando a cabezaao lado da perna que descansa, polo que o conxunto corpóreo fai un “S” oucontrapposto tal e como se iniciara aos comezos do V e que supuxera o remate doperíodo arcaico. A este resspecto debemos indicar a evolución do escultor.Nalgunha das súas primeiras obras (Sátiro escanciador ou a Venus de Arlés)apréciase o contrapposo aínda contido. Cando o “S” adquire maior protagonismo,o que chámase “curva praxitélica ou praxiteliana”, cómpre situar un apoio áfigura que ben pode ser un tronco dunha árbore (Apolo Sauróctonos, Sátiro enrepouso), unha cerámica (Venus de Cnido) para evitar que o desprazamento docentro de gravidade cara adiante ocasione a súa caída.

-Os corpos representados corresponde a persoas relativamentenovas, en plena mocidade, mais non como corpos musculosos. Lembremos que ataentón era característica da escultura grega a diárthrosis ou a representaciónclara das masas musculares e das articulacións. Fronte a iso, Praxíteles aplicanas súas obras unha suave gradación nas súas partes, unha especie de “sfumato”.

-Outra característica é a permanente “gracia”, fronte acalquera expresión radical de sentimentos, Praxíteles busca a templanza.

Imaxes:

-Hermes con Dionisos.

-Apolo Sauróctonos.

Tony Judt e Le Corbusier

2011-10-02T05:41:00.000+02:00

Como analizar a situación actual tras a crise do 2008?. Desde un punto de vista histórico (especialista na historia do século XX) e da esquerda, o recentemente falecido Tony Judt, fai un repaso demoledor desde a súa orixe ata súa situación actual: o desprestixio do estado, as políticas (fallidas e carísimas para a cidadanía) de privatizacións de empresas públicas, a ausencia de referentes na esquerda política…

Un libro imprescindible….

Pero teño unha discrepancia, a súa alusión a Le Corbusier como responsable de vivendas colectivas de escasa calidade y de políticas urbanísticas nefastas e carentes de imaxinación. Leamos os dous seguintes parágrafos:

A indiferenza das autoridades nacionais e locais ante o dano causado polas súas decisións é sintomática dun aspecto preocupante da planificación e a renovación da posguerra. A idea de que quen está no poder saben o que é máis convinte (…) non naceu en 1945 pero floreceu naquelas décadas. Esa foi era de Le Corbusier: con demasiada frecuencia resultáballes indiferente que pensaban as masas dos novos pisos e as novas cidades nos que se lles recolocou, da “calidade de vida” que se lles asignou.
A finais dos anos sesenta, a idea de que “sabemos o que é mellor para ti” estaba empezando a producir unha reacción. Organizacións voluntarias de clase media comezaron a protestar pola demolición abusiva e a gran escala non só de “feas” zonas degradadas, senón tamén de edificios e paisaxes urbanas de valor: a caprichosa demolición das estacións de Pennsylvania en Nova York e de Euston en Londres, a construción dun monstruoso bloque de oficinas no corazón do antigo quartier parisiense de Montparnasse, a reorganización dos distritos de cidades enteiras completamente falta de imaxinación. Máis que un exercicio de modernización socialmente responsable en nome da comunidade, empezaron a parecer síntomas dun poder sen control nin sensibilidade.

A continuación pon exemplos de Suecia ou de Glasgow.

Calquera historiador da arquitectura do XX e do urbanismo non poderá suscribir estas palabras en relación a Le Corbusier. Outra cousa son as tremendas barbaridades arquitectónicas e urbanísticas realizadas no XX (no caso de España e Galicia especialmente no Franquismo)

Tony Judt. Algo va mal. Madrid, Taurus, 2010. Pp. 85-86.

A hemeroteca artística do día: sábado 1-X-2011

2011-10-01T13:34:00.000+02:00

O Centro Niemeyer pecha por liortas políticas.

O consumo de cultura resiste a crise.

Véndense debuxos de Lorca.

Morisot chega, por fin, a Madrid.

Zurbarán, analizado como modisto.

Museo do Prado: o espectador como obra de arte.

Arte cubana na Bienal de Istambul.

Novo comisario para a Bienal de Sevilla.

Nova exposición na Fundación Laxeiro de Vigo.

Ilustración: Obra de Berthe Morisot.

Sen comentarios XXIX: Milwaukee

2011-09-30T07:30:00.000+02:00

Na cidade capital do estado de Wisconsin, nos EUA, chamáronme a atenciónmoitos elementos arquitectónicos: desde o tratamento urbanístico da beira do lagoMichigan, o seu museo da que xa vos teño falado hai algún tempo, os seusedificios “historicistas” ou o uso da cidade polos seus habitantes (increible).Mais hoxe quero presentarvos este edificio con alimaliños na súa fachada.Efectivamente, vedes ben, son mariquiñas….

A escultura grega: técnicas

2011-09-28T07:18:00.000+02:00

"As primeiras esculturas gregas, - máis ou menos as que van desde mediados do S. VII a.C. ata case a metade do S. V a.C. - foron executadas en gran medida a base de labor do punteiro.

Noutros períodos utilizouse intensamente o trépano, e non é de estrañar así que os resultados varíen considerablemente. No entanto, os útiles máis importantes foron sempre, e seguen séndoo, o punteiro, o cincel plano e o dentado, e o trépano. (...) O golpe de punteiro, aplicado ao bloque en ángulo recto produce, máis que surcos, muescas.

Temos que supor a existencia dun estadio preparatorio inicial, anterior ao da execución que presenta esta inacabada figura arcaica. En primeiro lugar, o escultor debeu desbastar o bloque de mármore ata conseguir unha forma máis ou menos regular. Unha vez feito isto. O máis probable é que debuxase nos diferentes planos do bloque rectangular, a figura de fronte, de costas e de ambos os costados. E é moi probable que o fixese así por razóns inherentes ao mesmo procedemento, pois o escultor tivo que necesitar unhas liñas directrices que lle permitisen levar a cabo unha interpretación coherente da súa figura. Ademais, sabemos por moitos exemplos posteriores que, calquera que fose o lugar e o momento histórico, o artista que traballaba directamente sobre a pedra sentía sempre a necesidade de trazar antes un debuxo sobre a superficie do bloque.

Seguindo, pois, estas liñas previamente debuxadas, o escultor empezou a traballar co laborioso punteiro. Nesa fase abandonouse a execución, pero o aspecto da estatua inacabada é o bastante revelador corno para que podamos reconstruír a partir del todo o sistema de traballo (...) É evidente que non se limitou a traballar exclusivamente por unha banda, a profundar primeiro por unha soa das caras do bloque e logo por outra e outra, senón que viu a necesidade de facelo simultaneamente polas catro caras. De seguir, fíxoo da mesma forma: quitando, lenta pero continuamente, unha capa tras outra de todo o contorno da figura. No paso ou pasos seguintes utilizaría uns punteiros máis finos, para terminar pulimentando as zonas rugosas mediante procedementos abrasivos. (…)

Cara ao ano 500 a.C. produciuse nesta situación un cambio importante, ao dispor os escultores de útiles moito máis duros, de ferro ou aceiro, que fixeron posible o golpe oblicuo e outros avances nas técnicas escultóricas.

Os perfís dunha figura revelan claramente a forma que tiña o bloque orixinal. Fronte á obra xa terminada temos unha seguridade aínda maior de que, mentres traballaba na parte anterior, na posterior e nos lados, o escultor tivo que orientarse en todo momento polas figuras que antes de empezar debuxase no bloque: ao enfrontarse a cada unha das caras das súas estatuas, o escultor grego desta época razoaba como un delineante, coma se enfrontásese a un debuxo lineal.

A consecuencia deste procedemento é que a estatua ten necesariamente catro vistas ben diferenciadas. (...). Poderiamos chamar a esta estatua plurifacial, ou multifacial, pois ten catro caras claramente separadas, ou mellor separables. (...)

Claro é que unha figura así está lonxe de ser unha obra realista no sentido moderno deste termo, a pesar do cal posúe unha asombrosa vitalidade, está rebosante da enerxía da vida. Ten ademais unha superficie de calidades suaves e cálidas, case aterciopeladas. Iso débese non soamente ás características do mármore grego -poroso e cálido-, senón tamén, e sobre todo, ao proceso de traballo que se empregou nela e que acabo de describir brevemente. As infinitas muescas producidas polo punteiro, aínda que logo suavícellas por medio de abrasivos, crean, por así dicilo, unha serie de vibracións baixo a superficie que evocan a sensación dunha pel palpitante. E se percibimos, máis que o carácter esencialmente plano de cada unha das caras, as enormes calidades escultóricas do conxunto, iso é debido á paciente e intelixente labor de punteiro que intervén na execución deste tipo de estatuas. (...)

Cara a mediados do século V pode dicirse que o punteiro deixara xa de ser o útil fundamental dos escultores gregos. Chegoulles entón a hora ao cincel plano, ao cincel dentado e ao trépano. Aínda que este último empregábase xa desde os primeiros momentos da escultura grega, ata moito tempo despois non se explotaron totalmente as súas posibilidades.(…) Desde que se descubriu que permitía, non só facer orificios en profundidade no mármore ou a pedra senón tamén socavar un material duro da forma máis audaz e producir así uns efectos á vez realistas e pintorescos, converteuse nun importante recurso ...

... Os arqueólogos que nos precederon pensaban que ata o século I antes de Cristo con Praxíteles non se descubriu unha técnica mecánica para o traslado do proxecto do modelo ao mármore. Agora con todo, crese que os gregos empregaron xa moito tempo antes un método desa clase, coñecido xeralmente como método de puntos, e que consistía en establecer coa maior precisión posible unha serie de puntos paralelos no modelo e no bloque de mármore (…). Esta técnica, por outra banda, lévanos de novo ao trépano, pois só con este podían establecerse no bloque de mármore os puntos correctos e á profundidade correcta. A finais da época antiga usouse este método en forma moi prudente, e principalmente para fixar uns cantos puntos esenciais na superficie do mármore. (...)"

Rudolf Wittkower. La escultura: procesos y principios. Madrid, Alianza forma, páxs. 20-39.

Fotografías de INICIARTE:

-Torso grego no Wilwakee Arte Museum. -Laocoonte nos Museos Vaticanos.

Olimpia

2011-09-26T07:36:00.000+02:00

Olugar de Olimpia é moi coñecido por dous factores: por seren a orixes dasolimpíadas e pola súa importancia relixiosa.

Haiconstancia de que xa no ano 772 antes da nosa era celebráranse uns xogosolímpicos. Hoxe fican claramente visibles os restos arqueolóxicos do seuestadio. Tamén sabemos que o emperador Teodosio prohibiunos no século IV.

Anivel arqueolóxico e artístico debemos sinalar varias ideas. Por unha banda alíFídeas fixera unha xigantesca estatua de ouro e marfil (criselefantina) paraconmemorar a vitoria sobre os persas na II Guerra Médica. Tamén hai evidenciasarqueolóxicas do obradoiro do mestre. O lugar foi saqueado polos arcadios e,posteriormente, foi protectorado de Alexandre Magno.

Foronos franceses que, a partir do 1829, iniciaron as escavacións arqueolóxicas nolugar. Posteriormente continuada polos alemáns. De feito serían estes os queatoparían o Hermes de Praxíteles.

Ademaisdo xa mencionado estadio, deberíamos de destacar a importancia do seu templodórico do que só temos resto das súas columnas e dos seus frontóns, a palestra,os propileos e o Filipeo, entre outros.

Gozade,agora, coas fotos que o noso bo amigo Pepe L.C. fixo para INICIARTE.

Cultura castrexa: dous exemplos de castros de interior

2011-09-22T07:03:00.005+02:00

Imos seguir co comezo do curso con elementos prehistóricos galegos. Hoxe con dous vídeos sobre a Cultura Castrexa. O primeiro é sobre Viladonga (Castro de Rei, Lugo): castro de interior que conta cun magnífico museo de "sitio" dirixido polo admirado Felipe Arias. O segundo é un documental sobre Castrolandín (Cuntis, Pontevedra), recentemente recuperado.

Visto en SonSabela.

A Cova da Moura (Noia)

2011-09-20T07:44:00.000+02:00

Hai xa moitos anos, tiven unha boa temporada interese polo megalitismo galego: fotografías, diapositivas e varias horas de filmación en VHS. Este verán volvín á Anta de Argalo en Noia, tamén coñecida como a Cava da Moura. Afortunadamente, este dolmen, foi declarado Ben de Interese Cultural (B

Nas fotos pódense apreciar os restos do túmulo de terra e pedra que cubría e protexía a anta. Como foi violada varias veces (lembranza para Vázquez de Orxas a quen Filipe II autorizou en 1609 para valeirar de tesouros as tumbas dos “xentís galigrecos” ) desapareceu o túmulo da entrada principal.

Hai xa moitos anos, tivenunha boa temporada interese polo megalitismo galego: fotografías, diapositivase varias horas de filmación en VHS. Este verán volvín á Anta de Argalo en Noia,tamén coñecida como a Cava da Moura. Afortunadamente, este dolmen, foi declarado Ben de Interese Cultural (BIC)pola Consellería de Cultura.

Nas fotos pódenseapreciar os restos do túmulo de terra e pedra que cubría e protexía a anta.Como foi violada varias veces (lembranza para Vázquez de Orxas a quen Filipe IIautorizou en 1609 para valeirar de tesouros as tumbas dos “xentís galigrecos” )desapareceu o túmulo da entrada principal. Este túmulo como case todos osdolmens da noroeste (Parxubeira, Dombate…) estaba protexido por un coiraza depedras.

A pesares das reiteradasviolacións, nas escavacións realizadas legalmente en 1980 apareceron un coitelode sílex, puntas de frechas, machados, restos cerámicos e tan só un idoliño.Pouco material…

A cámara é poligonal,formada por sete ortostatos, mide algo máis de tres metros por 2,90, tendo aentrada orientada ao leste. A altura do maior ortostato é de 2,40 e o menor de1,75 metros. Parece ser que a tampa ou a lousa da cuberta mediría entre 3,40 e3,70 metros de forma case circular e desaparecida nos primeiros anos do séculopasado.

Curiosamente naactualidade hai ao seu carón o novo cemiterio municipal de Noia.

A pesares das reiteradas violacións, nas escavacións realizadas legalmente en 1980 apareceron un coitelo de sílex, puntas de frechas, machados, restos cerámicos e tan só un idoliño. Pouco material…

A cámara é poligonal, formada por sete o

Curiosamente na actualidade hai ao seu carón o novo cemiterio municipal de Noia.

2011-09-17T19:36:00.000+02:00

Iniciando o curso con humor, cansanzo, conflitos, ilusión, traballo...

Comprender a arte segundo Picasso

2011-09-16T07:12:00.002+02:00

Pablo Ruíz Picasso

Que mellor que iniciar o curso con este pequeno texto de Picasso. Lembrade que son os seus ollos os que están no encabezamento deste blog.

"O que máis me sorprende é que tanta xente teña a pretensión de comprender a arte. Fágome unha pregunta: Ten sentido intentar comprender o canto dos reiseñores? Ten sentido querer penetrar no misterio da noite, das flores, das cousas fermosas que nos rodean e que amamos? Así e todo, cando lle toca á arte, a xente pretende comprendela. Por que?

Eu creo que a única cousa que a xente debe comprender é que o artista crea porque debe crear, porque posúe a súa arte. O artista é soamente unha pequena, pequenísima parte do universo, e non merece mais atención que os outros elementos que compoñen o universo, e que como a obra de arte, proporcionan ledicia, consolo, emoción, paz."

A hemeroteca artística do día: sábado 10-IX-2011

2011-09-10T09:21:00.002+02:00

Responsables da "viaxe" do Guernica"

O "Guernica", trinta anos en Madrid.

Finou Virxilio Fernández.

O "Guernica" inspirado en "Adiós a las armas"?

Irregularidades no Centro Niemeyer de Avilés.

Sobre a Bienal de Dublín.

Os museos máis visitados de Barcelona.

O "Elefante ergueito" de Barceló chega a Nova York.

Goya e Delacroix no CaixaForum de Barcelona.

Retrospectiva de collages de Eduardo Arroyo.

O primeiro edificio móbil do mundo.

Edición diaria de Hoy es Arte.

Pechado por vacacións

2011-07-27T19:50:00.000+02:00

Canso,
canso,
canso.
Solución:
"Pechado por vacacións"

Arqueoloxía romana en Sardeña

2011-07-25T09:02:00.000+02:00

Como ben me lembra unha querida amiga que agora anda por Etiopía, hai que ter amigos ata no inferno. Pois ben, INICIARTE, ten amigos e amigas que nas súas viaxes non esquecen os intereses deste blog. O coñecido atléticamente como “Comensal austero” (motor diesel que ao que ningunha costa rebenta) tivo a ben agasallarme co libro “Archeologia e storia dell´arte romana in sardegna” da profesora Simonetta Angiolillo.

Trátase dunha fermosa publicación que percorre os principais xacementos romanas na illa ao tempo que pon en valor as estreitas relacións, políticas e culturais, co resto da civilización romana. Destácase o vencellamento cultural entre púnicos, romanos e autóctonos con evidentes probas nos eidos lingüísticos, administrativo, relixioso cultural e artístico tanto ao longo da República como do Imperio.

Simonetta Angiolillo (Torre Pellice, 1945), é profesora de Arqueoloxía e historia da arte grega e romana en Cagliari. Os seus intereses de investigación afectan principalmente a cultura artística de idade arcaica en Atenas e os carácteres e as dinámicas do proceso de romanización de Sardeña, con especial atención ao estudo do mosaico e da escultura. Dirixiu escavacións arqueolóxicas en diversos puntos de Sardeña así como en Turquía. É autora de numerosos artigos especializados e monografías.

Un fermoso agasallo. Toda unha guía de viaxe para a época romana pola Sardeña: fotografías, planos, debuxos de pontes, caalzadas, vilas, teatros, anfiteatros, vilas, mosaicos… Moitas grazas.

Praza de Lugo, número 11

2011-07-21T14:06:00.008+02:00

Como hai moito tempo non aparece nada en INICIARTE sobre a arquitectura da Coruña e co gallo da remodelación da fachada, imos ver hoxe o edificio da Praza de Pontevedra nº 11. En primeiro lugar debemos contextualizalo no desenvolvemento urbanístico da segunda metade do século XIX e en aplicación do primeiro ensanche coruñés. En segundo lugar debemos ter en conta a obra do arquitecto Ciórraga Bastida, elemento clave na difusión do uso da galería na cidade. E finalmente, considero que esta obra aínda non modernista senón a derradeira e decorativista fase do estilo que denominamos “tradicional coruñés”. Lembrade que xa temos falado do modernismo na cidade.

Tamén se podería engadir, para rematar esta introdución, que a Praza de Lugo constitúe todo un magnífico exemplo da historia da arquitectura coruñesa durante case un século, desde finais do XIX ata finais do XX: tradicional coruñés, modernismo, eclecticismo relixioso, eclecticismo rexionalista, racionalismo…

O edificio nº 11 foi deseñado do mesmo xeito que os seus “irmáns” dos número 10 e 12 posto que Xoán de Ciórraga repetiu o mesmo deseño para o promotor Manuel Reboredo Silva.. As diferencias entre os tres, ademais da data da súa edificación (en 1898 o nº 10 e en 1904 os outros dous) son tan só de pequenos elementos decorativos nas fachadas e no número de andares engadidos ao longo dos anos.

Estes tres edificios de Ciórraga, orixinalmente foran deseñados con tres andares, ático recuado da fachada e terraza. Precisamente coa escusa do difícil mantemento da terraza en 1923 autorizouse ao número 12 levar o ático ata a fachada e engadindo un novo andar que sería completado anos máis tarde. Resultado cinco alturas. Tamén no primeiro terzo do XX o ático do número 11 foi levado ata a fronte da fachada, eliminando a terraza.

O edificio (ou os edificios) ten unha distribución espacial non moi frecuente na cidade posto que o que marcaban as normas urbanísticas e que só o primeiro andar, o principal, levara balcón (podería ser un balcón por oco ou ben corrido), mais Ciórraga deseña os dous primeiros andares con balcón central (tal e como tamén fixo na rúa Betanzos, nº 1) e o terceiro con galería. Os baixos e os marcos dos oco son de perpiaños e o resto da parede non vai con revoco, como era tradicional, senón que levan azulexos, sendo esta a principal novidade decorativa. Estes azulexos, que veñen de ser amañados, están decorados con figuras de cisnes, vexetación e xarriños con flores en vivas cores. Ademais hai que subliñar, como elemento característico dos primeiros anos do XX na Coruña, o fermoso traballo dos ebanistas nas galerías (a destacar as ménsulas con figuras varias) e dos vidreiros. Na actualidade as galerías están pintadas en branco, cando, orixinalmente estiveran en siena. Estas dúas cores, xunto co verde, eran as únicas permitidas pola Real Academia de Belas Artes da Nosa Señora do Rosario.
A distribución en planta é a que adoitaba facerse: na fachada un gabinete e unha sala; na parte traseira a cociña e o comedor que ventilan a un gran patio e no centro varios dormitorios.

Bibliografía:
Esteban Fernández. A Coruña, guía de arquitectura. A Coruña, COAG, 1998.
Xosé L. Martínez e Xan Casabella. Catálogo de arquitectura. A Coruña 1890-1940. A Coruña, COAG, 1989.
Xosé A. Martínez,”A Coruña”. En A Coruña. Madrid, Ed. Mediterráneo, 1997. ISBN 84-7156-329-0, pp. 9-34

Fotos: INICIARTE.

O Descendemento de Caravaggio no Prado

2011-07-19T13:12:00.000+02:00

Foi o iniciador do tenebrismo e ninguén como el ata entón xogara coas luces e as sombras dunha forma tan maxistral. Michelangelo Merisi, Caravaggio (Milán, 1571-Porto Ercole, 1610). Con todo, o seu antiacademicismo, tan feroz como unha vida curta en tempo (31 anos) e chea de desmesura (escándalos, pelexas e asasinato incluído) non evitou que entre os seus protectores atopásense nobres e xefes da Igrexa católica capaces de valorar a súa arte aínda que os seus santos fosen, en realidade, xentes atopadas nas malas rúas que tanto lle gustaban ao artista.

Unha das súas obras mestras, Descendimiento da cruz, poderase contemplar no museo do Prado desde mañá e ata o 18 de setembro dentro dun percorrido expositivo organizado ao redor da figura de Cristo con 14 obras do museo. Caravaggio está moi pouco representado nas coleccións españolas. O Prado só posúe unha obra: David contra Goliat, un lenzo no que o artista se autorretrata na cabeza do xigante. O veciño museo Thyssen posúe unha, a impoñente Santa Catalina.

O Descendimiento da cruz, considerada unha das obras mestras de Caravaggio polo seu innovador xeito de entender a iconografía relixiosa, foi encargada por Girolamo Vittrice para a capela de familia en Santa María en Vallicella (Igrexa Nova) en Roma. Forma parte dos museos vaticanos desde 1817. Caravaggio pinta unha persoal versión do Descendimiento. Na súa versión, Cristo non está baixando á sepultura, senón que está sendo colocado sobre a pedra da unción no medio dos berros desgarrados da Virxe, María Magdalena, Juan, Nicodemo e María de Cleofa.

Texto e foto vía El País.

Por un comentario anónimo tamén sabemos da existencia dun san Xerome de Caravaggio en Montserrat.

Antonio López e a arte

2011-07-12T10:03:00.005+02:00

Antonio López na Gran Vía de Madrid

Hai case vinte anos visitei a primeira gran retrospectiva en España de Antonio López (a de Albacete no 1989 non a coñecín). Este verán pódese contemplar no Thyssen outra magna exposición. Con este gallo a revista Descubir el arte nos ofrece un especial sobre o pintor manchego cunha moi interesante entrevista. Na introdución desta publicación podemos ler:

Nin surrealista, nin realista, nin tampouco hiperrealista, o que o artista manchego ansía é apresar a esencia representada en cada ser, o misterio que emana do seu simplicidad espida. Con ocasión do 50 aniversario da súa primeira exposición, en xuño 1961, o Museo Thyssen-Bornemisza de Madrid réndese á magnética forza da súa creatividade.

Na páxina web do Thyssen-Bornemisza, onde se celebra a exposición entro o 28 de xuño e o 25 de setembro, lemos:

A última retrospectiva da obra de Antonio López tivo lugar en 1993. Nas dúas décadas transcorridas desde entón, o artista seguiu evolucionando e produciu algunhas das súas mellores obras mestras. O propósito desta exposición é mostrar ao público esa produción recente e a partir dela reinterpretar a carreira anterior do artista. A primeira parte da exposición explora os grandes temas da creación de Antonio López nas últimas décadas, sinalando á vez a continuidade e o contraste coa etapa anterior a 1990. Eses temas redúcense esencialmente a tres: a cidade, a árbore e a figura humana, en correspondencia con tres medios artísticos fundamentais: a pintura, o debuxo e a escultura. A segunda parte da exposición vén ser unha mirada retrospectiva cara á carreira de Antonio López, presentando a súa evolución desde as súas orixes ata a súa primeira madurez. O acento descansa na figura humana, que noutro tempo dominou a pintura do noso artista.

Antonio López na exposición

Pero teño especial interese en traducir parte desa entrevista onde a pintor dalle significación á verba “ARTE”:

Pregunta.- Antonio, a arte volveuse elitista e individual? A arte que necesita códigos para ser entendido, é arte?

Resposta.-Hai arte que quere ser elitista como hai quen quere ser elegante, pero non é o que eu amo. A arte con maiúsculas non é elitista, non o é Giacometti, nin Rothko nin Paul Klee, pero é unha linguaxe que se entende mellor cando se coñece. E cando a partir do impresionismo nace a vontade dunha arte individualizada, ponllo máis dificil ao pouco coñecedor. Velázquez é igual de difícil que Rothko, pero traballa cunha linguaxe máis inteligible. E isto, o home non o desexou senón que acabou sendo así e o premio é que no século XX atópasche cunha arte occidental con facetas infinitas, algo novo e absolutamente marabilloso: a diversidade involutaria, porque o ser humano é infinito. A arte segue sendo un camiño que busca o coñecemento para expresarse mellor, aínda que a súa comprensión é hoxe máis difícil precisamente porque a súa linguaxe hase decodificado. A arte tiña unha función didáctica pero desde o impresionismo buscou aspectos máis misteriosos, que ten que ver sobre todo co sentimento.

A hemeroteca artística do día: sábado 9VII-2011

2011-07-09T10:21:00.009+02:00

Sobre a desaparición do Códice Calixtino.

Retrasado o traslado do "Carduchos" da Coruña.

Os anos heroicos da arquitectura soviética.

A fotografía intálase en Arles.

Sobre a nova exposición da paisaxe do Prado.

Obras de Goya en perigro.

Fotografía na Casa Encendida.

Exposición sobre os Íberos.

Fotografía: escultura íbera do século V a.C.

Desaparece o Códice Calixtino

2011-07-07T09:49:00.003+02:00

Leo no Xornal o seguinte:

"O Códice Calixtino da Catedral de Santiago de Compostela atópase en paradoiro descoñecido desde o martes, segundo confirmaron a Europa Press fontes da Policía Nacional.

Trátase dun dos libros históricos máis importantes do mundo e constitúe unha especie de guía para os peregrinos que seguían o Camiño de Santiago na súa viaxe á cidade, con consellos, descricións da ruta, das obras de arte así como dos costumes locais das xentes que vivían ao longo do Camiño.

Segundo informou El Correo Gallego na súa edición dixital, ás oito e media da tarde do martes foi cando os responsables do Arquivo da Catedral se decataron de que o documento non estaba no seu sitio habitual e, tras horas de procura, avisaron á Policía que inmediatamente acudiu á basílica compostelá.

Barállase a posibilidade de que a desaparición fose consecuencia dun roubo xa que o Códice Calixtino, que está composto por cinco libros e dous apéndices, ten un valor incalculable.

Segundo o diario santiagués sospéitase que pode tratarse dunha banda organizada que, mesmo, podería actuar por encargo dalgún coleccionista".

INICIARTE xa vos ten falado desta fundamental obra pero se a queredes coñecer un pouco máis, recoméndovos a seguinte ligazón ou ben ler o Libro V.

Arte e literatura: Los silencios del mármol

2011-06-21T18:30:00.000+02:00

Giuseppe San Martino. Cristo velado

Juan Adriansens. Los silencios del mármol. Madrid, Santillana, 2010., pp. 107-109.

Texto sobre o Cristo velado da capela San Severo, Nápoles.

“Y Mauro casi pierde, de nuevo, el equilibrio, al contemplar una sobrecogedora efigie yacente: la de un Cristo muerto cubierto por un sudario, y que, abandonado sobre un colchón de piedra, exhibía, patético casi en demasía, un cuerpo derrotado por el sufrimiento, y que, aprisionado allí en el mármol más perfecto e impoluto que se pudo hallar, convertía en dolorosa eternidad la siempre exhausta e insondable experiencia de la muerte.

(…) -¿Pero… pero qué cosa tan maravillosa! –logró por fin esclamar Mauro-. ¡Sí, maravillosa y emocionante!- Y el joven español repitió la palabra “maravillosa” …

(…) Por fin, tras aquella contemplación que realizara a cierta distancia(…) Mauro se atrevió a situarse junto a la figura yacente, para así admirar mejor los pormenores de aquel velo o sudario que, fingiendo estar humedecido por los diversos ungüentos que solían verterse sobre los miembros de los fallecidos, se adhería, con pasmoso realismo, al rostro, al tronco y a las extremidades de la figura, subrayando cada uno de los detalles anatómicos de aquel exangüe y martirizado cuerpo. Los innumerables pliegues de la tela producían una ilusión de tan desconcertante veracidad, que Mauro llegó a experimentar, durante unos segundos, la urgencia de levantar el amplio velo, para mejor contemplar aquella figura que se entregaba, sin rebeldía aparente, al hambriento abrazo de la muerte…”

Detalle

Máis información e ilustracións desta capela en ConSentidos Comunes.

A hemeroteca artística do día: sábado 18-VI-2011

2011-06-18T09:02:00.006+02:00

A obra de Le Corbusier seleccionda pola UNESCO.

Antonio López segundo Antonio López.

Outro exemplo do expolo nazi.

As novas musas da arte.

Brancusi e Serra en Basilea.

Souto de Moura dirixe unha nova colección de libros.

A pintura portuguesa en Valladolid.

Arquitecturas camufladas.

Exposición de carteis electorais.

A conservación do Machu Pichu en dúbdas.

Nova web adicada ao Patrimonio Cultural.

PAU Xuño 2011

2011-06-13T19:51:00.014+02:00

1.- Escolle dúas destas tres láminas (4 puntos por cada unha) e analiza cada unha das obras escollidas empregando o seguinte esquema
A. Clasificación, sinalando, se procede, cultura/estilo/movemento, cronoloxía, título e autor (ata un punto)
B . Análise do seu contexto histórico-artístico (ata un punto)
C. Xustificación da clasificación e comentario da obra seguindo os enfoques metodolóxicos da historia da arte (ata 2 puntos)

OPCIÓN A

Santa Comba de Bande.

Velázquez: O augador de Sevilla.

Warhol: Bote de sopa Campbell.

OPCIÓN B

Panteón.

Caravaggio: Cristo morto.

Picasso:Guernica.

2.- Destas oito definicións elixe só catro e contéstaas (ata 0,5 por cada unha)
-Ciborio. Natureza morta ou bodegón. Parteluz. Veladura. Trompa. Metopa. Ménsula. Presbiterio.

A Coruña en 4.000 fotos

2011-06-12T10:05:00.001+02:00

Podedes ver este magnífico vídeo na seguinte ligazón.